Vrijdag 22/11/2019

Politiek

Fientje Moerman bij Grondwettelijk Hof, daar kun je vragen bij stellen

Michel Maus Beeld Photo News

Michel Maus is professor fiscaal recht aan de Vrije Universiteit Brussel.

Open Vld politica Rebecca Vanden Broucke, formerly known as Fientje Moerman, wordt voorgedragen voor het ambt van rechter bij het Grondwettelijk Hof. Eens door de Koning benoemd, wordt zij meteen een van de hoogste magistraten in dit land.

Het Grondwettelijk Hof, beste lezer, is een bijzonder rechtscollege dat moet nagaan of de wetten, decreten en ordonnanties, die door onze parlementen werden uitgevaardigd, in overeenstemming zijn met bepaalde grondwettelijke principes, zoals het gelijkheidsbeginsel, dan wel in overeenstemming zijn met de bevoegdheidsverdeling tussen de federale overheid en de gemeenschappen en de gewesten. Het Grondwettelijk Hof heeft dan ook een zeer belangrijke taak in een rechtsstelsel te vervullen, zoveel is duidelijk.

Hoewel de bevoegdheid van het Grondwettelijk Hof niet ter discussie staat, doet de samenstelling van het Hof wel een paar ethische vragen rijzen. Het Grondwettelijk Hof bestaat namelijk uit 12 rechters, netjes taalkundig gelijk verdeeld. De helft van deze rechters zijn beroepsmagistraten die minstens vijf jaar ervaring hebben als magistraat in het Hof van Cassatie of de Raad van State, als referendaris in het Grondwettelijk Hof zelf, of als hoogleraar. De andere helft van deze rechters bestaat uit politici die minstens vijf jaar ervaring als parlementslid hebben. Alle rechters worden voor het leven door de Koning benoemd uit een lijst met twee kandidaten, die beurtelings door de Kamer van volksvertegenwoordigers en door de Senaat worden voorgedragen.

Het is deze politiek getinte samenstelling die vragen oproept. Want we kunnen niet om de vaststelling heen dat we door de specifieke samenstelling van het Grondwettelijk Hof een systeem hebben geïnstalleerd waarbij we aan ex-politici en aan politiek voorgedragen rechters, vragen om het beleid van politici te gaan beoordelen. Als Fientje Moerman wordt benoemd, dan is bijvoorbeeld de kans reëel dat zij binnen afzienbare tijd samen met haar collega’s moet oordelen over het discriminerend karakter van de nieuwe fiscale regeling voor het onbelast bijklussen, het paradepaardje van Open Vld uit het Zomerakkoord. Wat zal haar standpunt zijn denkt u? En hetzelfde kunnen we zeggen van pakweg Trees Merckx–Van Goey die als voormalig CD&V-politica mogelijkerwijs zal moeten oordelen over de CD&V-trofee van de effectentaks. Bij wijze van vergelijking kunnen we dan evengoed Paul Van Himst als ex-voetballer van Anderlecht vragen om scheidsrechter te spelen in een wedstrijd van zijn ex-club in de Champions League.

Dit voelt allemaal enigszins vreemd en ongemakkelijk aan. En akkoord, de “evenwichtige” samenstelling van het Hof over de partijgrenzen heen, en het feit dat elk dossier door zeven rechters wordt behandeld, zorgt misschien wel voor enig tegengewicht, maar kan ook leiden tot een politiek van 'scratch my back and I'll scratch yours'. Kortom, de zweem van politieke konkelfoezerij lijkt nooit veraf, en de vraag moet worden gesteld: niet alleen of dit systeem maatschappelijk wenselijk is, maar ook of dit juridisch wel aanvaardbaar is.

Immers, als het Grondwettelijk Hof moet oordelen over wetgeving die beslissend is voor burgerlijke rechten en plichten, moet zij zich schikken naar de bepalingen van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens en een eerlijke procesvoering garanderen. In het bijzonder moet het Hof dan aan de burger een onafhankelijke en onpartijdige behandeling waarborgen. De onafhankelijkheid impliceert dat de rechter zijn beslissing moet kunnen nemen op basis van zijn eigen, vrije oordeel over de feiten en rechtsgronden zonder enige binding ten opzichte van de partijen in het geschil en van het overheidsapparaat. De onpartijdigheid houdt in dat de rechter zich bij te nemen beslissing niet mag laten beïnvloeden van buitenaf of zich mag laten leiden door welke druk dan ook. Rekening houdende met de specifieke bevoegdheid van het Grondwettelijk Hof lijkt de politieke getinte benoeming van de rechters in dat Hof toch wel een probleem te vormen.

Laten we daar dus komaf mee maken en het Hof in plaats van het nadeel het voordeel van de twijfel geven. Dit kan perfect door, naar het voorbeeld van de Hoge Raad voor Justitie, een paritair samengestelde instantie de kandidaat-rechters bij het Grondwettelijk Hof te laten screenen en evalueren met het oog hun benoeming. Laten we daar werk van maken. Met een regering die te pas en te onpas klaagt over activistische rechters kan dat geen probleem zijn.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234