Maandag 23/05/2022

Opinie

Ferguson: de confrontatie tussen knagende illusie en harde realiteit

Zwarte betogers in Ferguson, waar de 18-jarige Michael Brown werd doodgeschoten door een blanke agent. Beeld PHOTO_NEWS
Zwarte betogers in Ferguson, waar de 18-jarige Michael Brown werd doodgeschoten door een blanke agent.Beeld PHOTO_NEWS

Bart Kerremans is professor Amerikaanse politiek aan de KU Leuven.

Bart Kerremans

"We kunnen de impact van ras op onze samenleving niet zomaar weg wensen. We moeten ze niet weg wensen, maar aanpakken, want raciale ongelijkheid bestaat in onze samenleving." Het was Sonia Sotomayor - het enige Latino-lid van het Amerikaanse Hooggerechtshof - die de woorden uitsprak, maanden voor de fatale confrontatie tussen Michael Brown en een blanke politie-officier. In tempore non suspecto legt Sotomayor de vinger op de wonde, ook de gapende van Ferguson.

Ferguson staat voor de confrontatie tussen een knagende illusie en een harde realiteit in de VS.

De knagende illusie is die van veel blanke Amerikanen, dat racisme en alle problemen die daardoor veroorzaakt worden, in het verleden liggen. Ook al is het een verleden om beschaamd over te zijn, vroeger is voor hen voorbij. Ook in deze zin: openlijk racisme wordt vandaag niet meer getolereerd. Dat is not done. Als zwarten vandaag problemen ondervinden in onderwijs, tewerkstelling, inkomen of met politie en justitie, dan kan dat niet liggen aan een verleden of heden van discriminatie, wel omdat elke Amerikaan individueel verantwoordelijkheid draagt voor zijn of haar lot.

Probleem opgelost?

Bart Kerremans. Beeld rv
Bart Kerremans.Beeld rv

In een samenleving waarin de blanke meerderheid met sterk groeiende minderheden te maken krijgt, functioneert deze illusie als een morele reddingsboei. "Het is niet onze fout", gaat de onuitgesproken redenering, "maar die van hen, en dat ondanks al onze tegemoetkomingen."

Diep onder de oppervlakte wordt elk individu dus toch weer bij een groep gerekend. Het is dan niet de schuld van "die zwarte" maar van "de zwarte gemeenschap" waarvan die zwarte deel uitmaakt. Al wordt het niet gezegd (omdat het dan om racisme gaat), het wordt gedacht.

En die overtuiging gaat gepaard met ongemak, omdat het te dicht bij racisme kan aanleunen en dan natuurlijk ook bij dat schaamtelijke verleden. De knagende illusie is een wensdroom, een medicijn dat moreel comfort moet brengen in een context van tastbare ongelijkheid.

Tegenover deze illusie staat een harde realiteit waarin minderheidsgroepen, en dan vooral de Afro-Amerikanen, het gelag blijven betalen van een lange geschiedenis van mishandeling, onderdrukking en discriminatie. Ondanks het uitgebreide arsenaal aan antidiscriminatiewetten -en regels, zien we steevast hoezeer deze bevolkingsgroep armer, werklozer, laaggeschoolder, minder gezond en meer vervolgd is dan de andere belangrijkste bevolkingsgroepen in de VS.

Dat een jonge zwarte Amerikaan met minder optimisme naar zijn samenleving kijkt, valt dan ook niet te verbazen. Hij zal deze eerder zien als een maatschappij die op bijna alle vlakken in het nadeel van zijn gemeenschap functioneert, organiseert, sanctioneert en moraliseert.
In Ferguson zijn de knagende illusie en de harde realiteit met elkaar in botsing gekomen. De blanke agent die deel uitmaakt van een uitsluitend blank politiekorps schiet een jonge zwarte man dood die hoop op een normaal leven leek te hebben.

Wat er precies is gebeurd, speelt in het verdere verhaal eigenlijk amper een rol. Blank Amerika kijkt er grotendeels anders naar dan zwart. Voor de ene gaat het om zelfverdediging tegen acuut dreigend gevaar. Voor de andere gaat het om racistische getinte agressie van een blanke machtshebber tegen een onschuldige zwarte jongeling.

Die overtuigingen hebben zich zeer snel vastgezet. Via de sociale media konden de beide kanten van dit verhaal hun eigen versie vliegensvlug kracht bijzetten. Een eigenlijk hebben ze allebei gelijk en ongelijk. In de VS worden vele zaken immers vanuit een raciaal perspectief bekeken. Een zwarte jonge man wordt sneller als een bedreiging gezien dan een blanke, ook door mensen die zichzelf nooit als racistisch zouden zien. En een zwarte zal een blanke sneller als deel van een systeem zien dat niet wil of kan begrijpen dat de meeste zwarten nog steeds een tweederangsleven moeten leiden.

Dit vormt een cocktail dat gemakkelijk tot ontploffing is te brengen maar voor het overige maar weinig aan de situatie verandert. Sotomayor had dus gelijk. Men kan de impact van ras in de Amerikaanse samenleving niet zomaar weg wensen. Aanpakken is nodig, zeker indien men een verleden om zich over te schamen definitief achter zich wil laten.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234