Vrijdag 20/09/2019

Von der Leyen

Felicitaties voor Von der Leyen, deuken voor Europa

De Duitse Ursula von der Leyen beantwoordt parlementaire vragen in Straatsburg. Beeld REUTERS

Louise Hoon is als onderzoeker verbonden aan het Fonds voor Wetenschappelijk Onderzoek, aan de Vrije Universiteit Brussel.

Met een nipte meerderheid van 383 van de 733 stemmen werd Ursula von der Leyen de eerste vrouwelijke voorzitter van de Europese Commissie. Een historische gebeurtenis die ze aanzette met een sterke speech in het Europees Parlement. Maar Von der Leyen heeft het voorzitterschap niet alleen te danken aan haar geslacht en een goede speechwriter.

In de dagen die voorafgingen aan de stemming haalde ze alles uit de kast om de nodige steun van twijfelende liberale en sociaaldemocratische parlementsleden te winnen. Het moet nog blijken of de beloftes van Von der Leyen opwegen tegen de imagoschade die het parlement oploopt bij het publiek met het sneuvelen van de spitzenkandidatenprocedure.

Volgens die procedure zouden alleen kandidaten die campagne voerden in aanloop naar de Europese parlementsverkiezingen kans maken op het Commissievoorzitterschap. Zo presenteerden de lijsttrekkers van de Europese fracties zich in mei dit jaar aan de kiezer. Maar de Europese Raad van regeringsleiders, die een kandidaat-voorzitter aan het parlement dient voor te dragen, vond geen akkoord rond Manfred Weber, lijsttrekker van de EVP, die de grootste werd. Noch rond Frans Timmermans, wiens sociaaldemocraten op een waardige tweede plaats eindigden. Met steun van linkse, groene en liberale parlementsleden had hij aan een meerderheid kunnen komen in het Europees Parlement.

Nadat eind vorige week bleek dat Von der Leyen niet kon rekenen op steun van de groene en extreemlinkse fracties, trad Von der Leyen de liberalen en sociaaldemocraten tegemoet met een arsenaal aan troostprijzen. Ze beloofde het vicevoorzitterschap van de Commissie aan Timmermans en even later ook aan Margrethe Vestager, de belangrijkste kandidate van de liberalen.

Daar bleef het niet bij. De agendapunten die Von der Leyen in het parlement presenteerde, leken rechtstreeks gekopieerd uit het verkiezingsprogramma van Timmermans: een Europees minimumloon, een klimaatneutraal Europa tegen 2050, eerlijke belastingen, nieuwe afspraken over asiel en migratie en een herlancering van de Dublin-verordening. Je zou bijna durven vragen waarom Timmermans zijn programma eigenlijk niet zelf mag uitvoeren.

Het antwoord op die vraag raakt aan een eerste kritische noot bij het voorzitterschap van Von der Leyen. De kandidatuur van Timmermans sneuvelde in essentie op zijn kordate optreden tegen het afglijden van een aantal Oost-Europese democratieën en rechtsstaten. Uitgerekend deze kwestie behandelde Von der Leyen nogal kort en abstract in haar speech.

Ook Von der Leyens verzekering aan het parlement dat ze een kandidaat 'van hen' is, en in geen geval het schoothondje van de Raad van regeringsleiders, is enigszins tegenstrijdig met de manier waarop haar kandidatuur tot stand kwam. De crux van de spitzenkandidatenprocedure was juist dat Commissievoorzitters politieke boegbeelden van het parlement zouden worden, geankerd in hun ideologische Europese fractie. Zijn ervaring als vicevoorzitter van Juncker en zijn transnationale campagne hadden van Timmermans zo'n figuur gemaakt: een oprecht Europese kandidaat, met een duidelijk politiek programma.

Tenslotte gaf Von der Leyen aan dat ze de spitzenkandidatenprocedure wil verankeren in de Europese verdragen, om te voorkomen dat deze in de toekomst nogmaals zou worden gepasseerd. En dat ze zich wil inzetten om het parlement initiatiefrecht te geven in het wetgevingsproces. Dat is een machtsuitbreiding van formaat, die het Europees Parlement in één beweging tot een volwaardige wetgevende instelling zou verheffen.

Niet mis voor een troostprijs. Ware het niet dat er voor dergelijke architecturale ingrepen in de Europese structuur een herziening van de verdragen nodig is. Daarvoor is er op dit moment bijzonder weinig animo onder de diep verdeelde regeringsleiders. Niet het minst omdat die vrezen voor vernietigende referenda in een context van euroscepsis en pover publiek draagvlak voor Europese integratie. Precies dat draagvlak krijgt opnieuw een deuk bij het sneuvelen van de spitzenkandidatenprocedure.

Von der Leyen heeft haar functie te danken aan haar bereidheid om de eisen van het parlement in te willigen. Laten we hopen dat ze de komende vijf jaar de kaart van het parlement blijft trekken en de regeringsleiders mee krijgt in haar ambitieuze agenda. En dat ze de Europese burger met minstens evenveel bereidheid tegemoet treedt want er blijft weinig manoeuvreerruimte over in de verstandhouding tussen Europese instellingen en burgers.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234