Dinsdag 21/05/2019

Opinie

Facebook is geen publiek forum, maar een shoppingcentrum

Jeroen Baert. Beeld rv

Jeroen Baert is computerwetenschapper aan de KU Leuven.

Het is best schattig, de trots waarmee Facebook zijn zelfopgelegd herbronningstraject herhaaldelijk wereldkundig maakt. Topvrouw Sheryl Sandberg kwam persoonlijk naar Brussel om in een speech voor een hoop EU-bonzen meerdere keren een verbale knieval te maken. Ja, Facebook ging beter meewerken in de strijd tegen fake news. En de privacy van zijn gebruikers wat meer respecteren. En optreden tegen haatpraat. Alle mogelijke mea culpa's werden geslagen, er kon zelfs een mopje over Brusselse wafels af. Kijk eens, die venture capitalists uit Silicon Valley. Ze zijn nét zoals wij! 

Toch niet. Door de alomtegenwoordigheid en vanzelfsprekendheid van Facebook (en andere socialemediagiganten) proberen we nu via regulering deze onlineruimte – die we als publiek ervaren – te kneden tot een eerlijke, veilige, neutrale plek voor ieders mening. Maar daar zit hem net het probleem: Facebook is, by design, geen publieke ruimte waar mensen ongehinderd ervaringen, meningen en nieuws kunnen delen. Facebook is níét de Speaker’s Corner van Hyde Park: Facebook is een shoppingcentrum. Dat kun je niet verheffen tot het ultieme, universele platform voor publiek discours. Transparantie en neutraliteit eisen van een systeem met zo’n diepgeworteld kapitalistisch verdienmodel is verspilde moeite.

People farmers

Cyberactivist Aral Balkan beschrijft het nog het best: “Facebook en Google zijn people farmers." Zij hebben niet “ieders mening delen” als bestaansdoel – dat hebben ze nooit gehad. Facebooks bestaansdoel blijft geld genereren waarmee Mark Zuckerberg het zoveelste identieke T-shirt kan kopen en in de media de nerdy filantroop kan uithangen. Als we de geruchtenmolen mogen geloven zijn er zelfs ambities voor een presidentskandidaat Zuckerberg. Een wereldleider met een gedetailleerde, intieme blik in ieders leven – wat zou er in godsnaam fout kunnen lopen?

Weinig mensen zijn er zich van bewust, maar van zodra je de 'post'-knop indrukt verlies je het eigendomsrecht over je mening, en bepaalt Facebook Inc. wie ze ziet, wanneer iemand ze ziet, voor hoe lang en waarom. Elk woord dat je gebruikt wordt geanalyseerd om je mening met de optimale advertenties te kunnen flankeren. Vroeger werkten 's werelds beste wetenschappers aan de Space Shuttle: nu maken ze algoritmes om mensen zo lang mogelijk in het virtuele winkelcentrum te houden: met de content en het nieuws dat jouw ideeën versterkt. Facebook heeft baat bij het creëren van bubbels, zoals aangehaald in de De Morgen-reeks De Nieuwe Mens (DM 30/1).

Eieren

Zou er binnen de juridische lijntjes gekleurd worden, zouden de belastingen worden betaald, zouden we alle ethische bezwaren achterwege laten en zouden de eindgebruikers netjes geïnformeerd worden (vier veronderstellingen die me moeilijk vallen, maar stél) – dan zou een privébedrijf als Facebook perfect zijn diensten kunnen aanbieden. Maar ook dan zou het dom zijn om al onze eieren in die virtuele mand te leggen. Een steeds groeiend percentage van ons digitale leven leeft in de datasilo’s van techgiganten. Data die niet écht van ons zijn, en nooit zullen zijn.

Daarom zou alle energie die nu kruipt in het reguleren van Silicon Valley-mastodonten beter besteed worden aan het neerhalen van technische barrières die mensen nu tegenhouden om content zélf te beheren en hosten. Zet op lokaal, nationaal en internationaal niveau in op gedecentraliseerde netwerken, waarin iedereen zelf zijn/haar steentje bijdraagt, inhoudelijk en financieel. Op Facebook betaalt u de serverkosten nu met uw privacy – want er is geen andere keus. Haal die onderliggende drijfveer van advertenties weg uit ons publiek forum, om zo te werken aan duurbare en fundamenteel sociale ecosystemen voor ieders data.

De weg is lang, maar als we vandaag niet starten is het te simpelweg te laat. Ik zie u aan de uitgang van het winkelcentrum.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.