Donderdag 24/10/2019

Hetze rond Francken

Europarlementsleden doen oproep: "Sluit het debat rond Theo Francken niet!"

Beeld BELGA

Cécile Kashety Kyenge (Voormalig Italiaans Minister van Integratie), Philippe Lamberts en Bart Staes zijn europarlementsleden.

De xenofobe uitspraken uit 2011 van staatssecretaris voor Asiel en Migratie Theo Francken (NVA) veroorzaakten een golf van verontwaardiging in heel België en Europa. Door openlijk zijn twijfels te uiten over de "toegevoegde waarde" van met name de Congolese diaspora, gaf hij zelf aan een 'uitdagend' of 'aangebrand' standpunt in te nemen. En hoewel Francken op 16 oktober zijn officiële verontschuldigingen aanbood, hetgeen hem sierde, geloven wij in tegenstelling tot sommigen niet dat hiermee het debat is gesloten. Wij denken dat het nu juist tijd is voor reflectie.

Daarom, nodigden wij (de Europese parlementsleden Cécile Kashetu Kyenge (S&D), Philippe Lamberts (Ecolo) en Bart Staes (Groen)) de heer Francken een week geleden uit om samen met ons de tentoonstelling "Notre Congo/Ons Congo", in het BELvue museum in Brussel te bezoeken. Op 20 november wachtten wij tevergeefs op de staatssecretaris, die het niet eens nodig vond om ons een antwoord te sturen. Dat is jammer, want de heer Francken had heel wat kunnen bijleren op deze buitengewoon relevante en goed gemaakte expositie. Het is nog niet te laat, de expo loopt nog even.

Als voormalig Italiaans minister van Integratie hoopt Cécile Kyenge dat Francken was komen opdagen. zij ervoer en nog steeds, hoe ze zelfs als toppolitica met een donkere huidskleur geconfronteerd wordt met misplaatst blank superioriteitsdenken. Wij menen oprecht dat het na al de heisa tijd is voor reflectie en een meer diepgaand debat. De vernoemde expositie biedt alle historische en informatieve elementen om dat noodzakelijke debat op een zo sereen mogelijke wijze te voeren. Daarom was bij ons bezoek de heer Elikia M'Bokolo, professor verbonden aan de EHESS (Parijs) en de universiteit van Kinshasa - en tevens de wetenschappelijke adviseur van de expositie - aanwezig. Zijn tekst en uitleg waren een toegevoegde waarde. Zo vertelde hij dat Congolezen tot op vandaag op hun paspoort nog steeds in verschillende categorieën worden opgedeeld. Met dank aan de koloniale tijd.

Kyenge Beeld REUTERS

Collectieve onderbewuste van onze samenleving

De uitspraken van Francken waren in zoverre misschien « nuttig » omdat ze op een complexloze wijze de clichés en stereotypen die nog sterk aanwezig zijn in het collectieve onderbewustzijn van de Belgische samenleving blootlegden. Dit latente racisme ten aanzien van Congolezen is direct gelieerd met het koloniale verleden en dus is het belangrijk dat die mythes die dit verleden omringen worden ontmanteld via feitelijk en geschiedkundig onderzoek. Gedurende vele decennia heeft koloniale propaganda bepaalde ideeën over de inferioriteit van andere mensen in onze psyche geïnstalleerd. Het daaruit voortvloeiende latente racisme ten aanzien van Congolezen, maar ook andere minderheidsgroepen, zorgt vandaag de dag nog steeds voor dagdagelijkse praktische problemen voor die minderheden, maar ook voor de samenleving als geheel, bijvoorbeeld via te hoge werkloosheidscijfers en integratieproblemen en alles wat daar verder uit voortkomt. (We wijzen als illustratie op de golf van ranzige racistische praat die de donkere voetballers van het nationale elftal in het 'tolerante' Nederland afgelopen week over zich heen kregen.)

Op het risico af om Francken wellicht te ontgoochelen, leken zijn uitspraken eerder banaal. De uitwerkingen ervan zijn dat niet. Het zijn echo's uit een ver verleden, clichés en stereotypen die diep geworteld zitten in het collectieve onderbewuste van onze samenleving. Dit 'latente racisme' ten aanzien van de Congolezen - dat Francken zonder complexen nieuw leven inblaast - is geen toeval. Het gaat om een zuiver product van ons koloniaal verleden, dat nog steeds niet geheel ontleed is. Eén van de doelstellingen van de tentoonstelling 'Notre Congo/Ons Congo', momenteel te zien in het Museum BELvue te Brussel, is het verband aantonen tussen het collectieve onderbewuste en de kolonisatie. De tentoonstelling legt haarfijn uit hoe de koloniale propaganda zich als gif in de geesten van vele generaties in België en de DRC heeft genesteld. De tentoonstelling neemt ons mee op een reis door het Belgisch-Congolese geheugen en bevat een overvloed aan iconisch (affiches, boeken en tijdschriften, etsen, reclame, postzegels, postkaarten, stripverhalen, kerkelijke beelden, persfoto's, enz.) en audiovisueel materiaal uit die tijd. Ze toont hoe deze propagandabeelden - met miljoenen verspreid - gedurende meer dan tachtig jaar inwerkten op de perceptie van wat Congo, en bij uitbreiding heel Afrika, had kunnen zijn. De onderliggende boodschap was immer dezelfde: de zogezegde superioriteit van bepaalde rassen tegenover andere. Met, op de achtergrond, de figuur van de passieve, ellendige Congolees, die wacht op zijn redding. Deze machtige machine - die op een fundamentele manier de verhouding van de Belg tegenover de Andere heeft gevormd - bestaat vandaag nog, en wordt schromelijk onderschat. En hoewel de koloniale periode vaak is onderzocht door historici, economen, sociologen, antropologen enz. blijft het onderzoek naar deze psychologie achterwege.

De grote verdienste van de tentoonstelling 'Notre Congo/Onze Congo' is net de aandacht die ze vestigt op de relatie tussen het koloniale racisme en het racisme van vandaag. Er bestaat wel degelijk een verband tussen het amper in vraag stellen van de koloniale beelden en het voortbestaan van vooroordelen en stereotypen die tot racisme en discriminatie leiden. België is hiervan een stichtend voorbeeld. Ondanks het repressieve karakter van onze wetgeving, blijven discriminatie en ongelijke behandeling onder andere in domeinen als huisvesting en tewerkstelling hardnekkig. Vele studies leggen de paradox bloot waar de Congolese diaspora zich in ons land mee geconfronteerd ziet: ondanks een hoog opleidingsniveau (velen zijn universitair geschoold), leven velen in armoede en onzekerheid.

Door publiekelijk zijn 'twijfels' te uiten over de 'toegevoegde waarde' van de Congolezen (maar ook de Marokkanen en Algerijnen), versterkte hij de clichés en dus ook de discriminatie, die historische wortels heeft. Nog erger is dat deze uitspraak - omdat ze komt van een verkozene - zoveel media-aandacht kreeg. Het pervers effect is dat het trage en minutieuze werk van het ontrafelen van deze geschiedenis door historici en verenigingen zoals de Coopération Éducation Culture (CEC) - die aan de basis liggen van deze tentoonstelling - daarmee teniet wordt gedaan.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234