Maandag 28/11/2022

Ann De Craemer

Europa zwemt nog steeds in een zee van vrijheid, maar er zijn kapers op de kust

null Beeld AFP
Beeld AFP

Ann De Craemer is schrijfster. Ze houdt een taalblog bij voor DeMorgen.be en is coauteur van Heerlijk Helder. Weg met krommunicatie!

ANN DE CRAEMER

Het is 21 juni 2009 en ik zit in het donker in de binnentuin van een hotel in Teheran. De stilte, onheilspellender dan ik ze ooit heb ervaren, wordt om tien uur doorbroken. Uit een appartementsgebouw dat zich hooguit honderd meter verder bevindt, klinkt een luide kreet.

'Margh bar diktator!', schreeuwt een vrouw. Vijf seconden later wordt vanuit een ander gebouw de zin herhaald. 'Margh bar diktator!' Dood aan de dictator. Als lopend vuur verspreidt de leuze zich over de daken. 'A-za-di!', voegt iemand er plots aan toe.

Azadi. Vrijheid. Dat is het hoogste goed in de gevangenis die de Iraanse hoofdstad Teheran is geworden nadat op 12 juni 2009 fraude werd gepleegd bij de presidentsverkiezingen. De hervormingsgezinde kandidaat Mir-Hossein Mousavi had meer vrijheid beloofd, maar werd het zwijgen opgelegd en onder huisarrest geplaatst. De Iraniërs kwamen massaal op straat. Dertig jaar na de Islamitische Revolutie hing er opnieuw opstand in de lucht - de daken van Teheran waren ook tijdens de revolutie van 1979 een plek waar mensen opriepen tot protest.

Daar, in die binnentuin, wist ik voor het eerst wat vrijheid betekent. Ik was in Iran als journalist, maar omdat het regime geen pottenkijkers duldde, werd ik in een vliegtuig naar huis gezet. Ik treurde omdat ik mijn werk niet kon doen, maar was tegelijk opgelucht: ik vloog terug naar de vrijheid.

Nooit had ik toen gedacht dat ik zes jaar later 'vrijheid' tot mijn woord van het jaar zou uitroepen. De Arabische Lente moest nog ontluiken en van IS was nog geen sprake. Met de radicale islam had Europa in Madrid en Londen op eigen bodem al kennisgemaakt, maar de dreiging was niet permanent.

In zes jaar kan er veel veranderen. Net zoals vissen niet weten dat ze in de zee zwemmen, wisten we in Europa tot voor kort niet in wat voor een zee van vrijheid we zwommen. De aanslag op Charlie Hebdo op 7 januari en die op le tout Paris op 13 november hebben ons met een klap naar zuurstof doen happen.

Ann De Craemer. Beeld Eric de Mildt
Ann De Craemer.Beeld Eric de Mildt

Derde Wereldoorlog

Etymologisch is 'vrijheid' verwant met het Sanskriet priyá, dat 'lief, geliefd' betekent. Hoe geliefd onze vrijheid is, ervaren we nu ook in eigen land, wanneer we kerstshoppend in Brussel para's tegen het lijf lopen, en 's avonds lezen dat IS over tienduizenden lege Syrische paspoorten beschikt, die mogelijk gebruikt zouden worden om 'valse vluchtelingen' naar Europa te sturen.

'Vluchteling' is in Duitsland het woord van het jaar. In tegenstelling tot de officiële verkiezing van het woord van het jaar bij ons, is er in Duitsland een professionele jury, die kiest voor het woord dat de geest van het voorbije jaar het best oproept. 'Vluchteling' is een mooie keuze, maar 'vrijheid' vind ik ruimer en daardoor beter.

Tenslotte is (on)vrijheid datgene waar het in 2015 voor drie partijen om draaide in een conflict dat sommigen de Derde Wereldoorlog noemen. Er zijn de vluchtelingen zelf, van wie de meeste huis en haard verlaten om in vrijheid te kunnen leven. Helaas zitten er tussen die vluchtelingen ook haaien die naar hier komen om onze vrijheid te verscheuren. En er zijn 'wij', de Europeanen, die met lede ogen aanzien hoe vrijheden die we al decennia als verworven beschouwden onder druk komen te staan.

Piraten

In 2011 vertaalde ik Het kleine zwarte visje (1974) van Samad Behrangi, een kinderverhaal dat het verlangen van het Iraanse volk naar vrijheid symboliseert. Een klein zwart visje woont met zijn moeder in een beek. Het voelt zich gevangen en wil de zee zien. Tegen de zin van zijn moeder gaat het op pad. Onderweg komt het heel wat obstakels tegen, maar het visje geeft niet op en bereikt na een lange tocht de zee, waar het oog in oog komt te staan met een gevaarlijke aalscholver, die het visje inslikt. Maar, zo klinkt het in de laatste zin, de aalscholver sterft en drijft weg op het water. Het visje heeft het gehaald.

Het verhaal is fictie, en in Iran zijn mensen veertig jaar na de publicatie van het boek nog steeds niet vrij. In vergelijking met wat zich dagelijks in de Islamitische Republiek afspeelt, zwemmen we in Europa nog steeds in een zee van vrijheid. Maar helaas zijn er steeds meer piraten die onze manier van leven willen enteren. Net zoals het visje met de aalscholver moest vechten, zullen wij tegen de piraten moeten vechten - letterlijk, zowel hier als in verre buitenlanden. Wie in plaats daarvan, zoals mijn collega-schrijver David Van Reybrouck, vechten voor vrijheid een zwaktebod vindt, heeft nooit in de binnentuin van een hotel in Teheran gezeten en onvrije mensen met gevaar voor eigen leven het woord 'a-za-di' horen schreeuwen.

Maandag in deel 6: Avondland

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234