Vrijdag 06/12/2019
Bert Wagendorp. Beeld Karoly Effenberger

Opinie

Europa weet nu ook: de populistische revolte blijft uit

Bert Wagendorp is columnist bij de Volkskrant.

Om half negen klonk er gisteravond bij de NOS een spannend muziekje. Presentator Dionne Stax was er klaar voor: de eerste exitpoll. Helaas ging er technisch wat mis, zodat het even puzzelen was hoe het nou precies zat, maar even later drong het door: de VVD verloor een kwart van de zetels, maar wordt niettemin de grootste partij van het land: Rutte III, in welke samenstelling dan ook, was onmiddellijk onvermijdelijk.

Er waren driehonderd buitenlandse journalisten afgereisd naar Nederland, vooral om te zien hoe het populisme zijn opmars in Europa zou voortzetten. Volgens Mark Rutte was het de kwartfinale, in afwachting van de halve finale in Frankrijk en de finale in Berlijn. Er stonden volgens Michiel Breedveld, de PVV-watcher van de NOS, talloze internationale cameraploegen klaar om de zegevierende Wilders in de armen te sluiten, maar meteen na de update van de exitpoll om half tien (geen wijzigingen) begonnen ze hun apparatuur in te pakken. De kwartfinale was nog voor de rust beslist.

Nog niet zo heel lang geleden zag Geert Wilders zijn partij als de grootste en zichzelf als premier – en hij was niet de enige. De peilingen ondersteunden lange tijd zijn optimisme: Nederland zou de weg wijzen, Le Pen en de AfD zouden na de patriottistische lente slechts in zijn voetsporen hoeven treden om de grote kladderadatsch te voltooien.

Misschien dat gidsland Nederland de neiging heeft zichzelf wat te overschatten. Het is de vraag hoe groot de invloed is van les Pays-Bas/Niederlande op de keuze van de Franse en Duitse kiezers. Ondanks de grote aanwezigheid van de buitenlandse media zal de meesten van hen de uitslag in dit land aan de reet roesten. Maar áls er gisteren een signaal uitging naar de rest van Europa, dan was het dit: de populistische revolte is uitgebleven, zelfs wanneer je de twee exitpoll-zetels van Thierry Baudet meerekent. Van de negen miljoen kiesgerechtigden hebben er ruim een miljoen gekozen voor de rigoureuze oplossingen van de volksmenners, maar een zeer ruime meerderheid niet. De PVV scoorde in de peilingen op zeker moment 35 zetels, waaruit blijkt dat bij ruim een miljoen stemmers op zeker moment het gezond verstand zegevierde. De PVV is nu groter dan na de verkiezingen van 2012, maar kleiner dan in 2010.

Na de Brexit en de overwinning van Trump zou Nederland de derde dominosteen worden die ging vallen: het was ook hier tijd voor de grote afrekening met de elite, het establishment – of hoe de vermeende tegenstanders van het volk ook maar werden omschreven.

Het is niet zover gekomen, mede door het feit dat met name VVD en CDA zich meester maakten van een deel van Wilders’ gedachtengoed: de invloed van het orakel van Venlo op de uitslag zou je in die zin groter kunnen noemen dan de voor Wilders teleurstellende uitslag doet vermoeden. Maar vanaf vandaag zitten we in de post-campagneperiode en zullen Rutte en Buma terugkeren naar de gematigdheid.

Behalve het demasqué van het populisme, zagen we ook dat van de sociaal-democratie. Voor het eerst leek de PvdA onder de tien zetels te zullen zakken. Ongetwijfeld begonnen ze in de partij meteen na de exitpoll de messen te slijpen: er wacht ons een bloedige afrekening, met voorzitter Spekman, de man achter de rampzalige lijsttrekkersverkiezing, als eerste slachtoffer.

Jesse Klaver, de Jessias van GroenLinks, bleek niet over water te kunnen lopen, maar verviervoudigde wel het zetelaantal van zijn partij.

Nederland krijgt een gematigd rechts kabinet met VVD, CDA, D66 en een vierde partij naar keuze. De PVV zal blijven blaffen langs de zijlijn. ‘Rutte is nog lang niet van mij af’, twitterde Wilders gisteravond met trillende vingers: het was de sneue reactie van iemand die vier zetels had gewonnen, maar een wereld en een illusie had verloren.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234