Zondag 17/10/2021
Paul Krugman. Beeld EPA
Paul Krugman.Beeld EPA

Paul Krugman

Europa's economie: gesloopt in naam van de verantwoordelijkheid

Paul Krugman is columnist voor The New York Times en Nobelprijswinnaar Economie (2008).

De VS en Europa hebben veel met elkaar gemeen. Ze zijn allebei multicultureel, democratisch en immens rijk. Ze hebben allebei een munt van wereldniveau. En allebei hebben ze tussen 2000 en 2007 enorme vastgoed- en kredietbubbels gekend, gevolgd door een pijnlijke crash.

Sindsdien zijn Washington en Brussel elk hun eigen kant op gegaan. Europa bekeerde zich tot budgettaire en monetaire discipline en leverde zware inspanningen om de begrotingen in evenwicht te krijgen en de inflatie laag te houden. De VS deden dat veel minder.

Vandaag kennen de 'spilzuchtige' VS een solide herstel, terwijl het 'deugdzame' Europa dieper wegzinkt in het drijfzand van de deflatie. Iedereen hoopt dat de nieuwe monetaire maatregelen die donderdag werden bekendgemaakt de neerwaartse spiraal zullen breken, maar ik ken niemand die denkt dat ze zullen volstaan.

Niet dat de VS een foutloos parcours hebben gereden. Het herstel had sneller gekund en gemoeten, en de gezinsinkomens liggen nog ver onder het peil van voor de crisis. Maar toch. Als je de prestaties van de Amerikaanse economie in de twee afgelopen jaren vergelijkt met de onheilsprofetieën van de Republikeinen, begrijp je waarom Obama deze week in zijn State of the Union zo zelfverzekerd klonk.

Europa daarentegen, of beter de negentien landen van de eurozone, heeft zowat alles fout aangepakt. Op begrotingsvlak koos het al vlug voor soberheid in plaats van investering: besparingen op de overheidsuitgaven en, in mindere mate, belastingverhogingen, ondanks de hoge werkloosheid. Op het monetaire front bestreden de bureaucraten de denkbeeldige dreiging van de inflatie. Het heeft jaren geduurd voor ze toegaven dat het echte gevaar deflatie heet.

Waarom hebben ze zich zo vergist? Net als de Amerikaanse crisis werd de Europese veroorzaakt door private, niet door openbare schuld - met Griekenland als grote uitzondering. De bureaucraten in Brussel schreven evenwel alles op conto van de begrotingstekorten. Tegelijk sloten ze de ogen voor het bewijs dat besparen in een zwakke economie de toestand enkel zou verergeren.

In 2011 verhoogden de Europese centrale bankiers de rente, uit angst voor de inflatie. De domheid van die zet was zelfs toen al overduidelijk. De totale inflatie was inderdaad aan het stijgen, maar de metingen van de onderliggende inflatie waren te laag, niet te hoog.

Het monetair beleid werd beter na het aantreden van Mario Draghi als voorzitter van de ECB, eind 2011. Zijn inspanningen om door de speculatie aangevallen landen liquiditeit te verschaffen, hebben de instorting van de euro voorkomen. Maar het is lang niet zeker dat hij over de wapens beschikt om de deflatie te verslaan. Bovendien wordt hij gehinderd door de koppige weigering van Duitsland om het leven van de schuldlanden te vergemakkelijken.

Het ergste is dat men de Europese economie in naam van de verantwoordelijkheid heeft gesloopt. Soms moet je je tekort terugdringen en de verleiding om geld te drukken weerstaan. Maar als je economie op apegapen ligt, zijn de fetisj van het begrotingsevenwicht en de obsessie met een sterke munt onverantwoordelijk. Ze zijn niet alleen op korte termijn schadelijk voor de economie, maar kunnen ook op lange termijn het economisch potentieel ondermijnen en een deflatieval openen waaruit je moeilijk ontsnapt.

Dit was geen onschuldige vergissing. De Europese kampioenen van de soberheid waren hoogmoedig. Ze zagen geen enkel emotioneel of politiek bezwaar om offers (van anderen) te eisen terwijl de wereld meer uitgaven nodig had. Ze bleven bewust blind voor de bewijzen dat ze zich vergisten. Europa zal nog jaren, misschien wel tientallen jaren, de tol voor hun zelfingenomenheid betalen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234