Donderdag 17/10/2019

Opinie Willem Staes

Europa moet zijn verantwoordelijkheid nemen in heropbouw Noordoost-Syrië

Raqqa, Syrië. Beeld Tim Dirven

Willem Staes is beleidsmedewerker Midden-Oosten van 11.11.11. Hij was enkele maanden geleden nog in noord-oost Syrië.

Flashback naar vijf jaar geleden. Op 29 juni 2014 maakte terreurgroep “Islamitische Staat in Irak en de Levant” (ISIL) bekend voortaan als “Islamitische Staat” (IS) door het leven te gaan. In de daaropvolgende weken en maanden trok IS een bloederig spoor door Irak en Syrië en doorheen verschillende Europese hoofdsteden, tot in Brussel en Parijs toe.

Nu, vijf jaar later, is IS militair grotendeels verslagen. In juli en oktober 2017 werd IS door de Internationale Coalitie, waar ook België deel van uitmaakt, uit zijn Iraakse en Syrische hoofdsteden Mosoel en Raqqa verdreven. Op 23 maart 2019 verloor IS zijn laatste Syrische bastion, Baghuz. Het einde van het fysieke ‘Kalifaat’. Voorlopig toch.

Want donkere wolken pakken zich opnieuw samen boven de puinhopen van het Kalifaat.

In januari 2019 trok ik zelf naar Noordoost-Syrië en stelde er met eigen ogen de dramatische humanitaire situatie vast. Grote delen van Noordoost-Syrië liggen nog steeds in puin.

Volgens de VN is minstens 70 % van de gebouwen in Raqqa vernietigd of beschadigd. Er moet nog steeds enorm veel puin worden geruimd, ongevallen met onopgeruimde explosieven zijn schering en inslag, de gezondheidszorg is ontoereikend, er is een gebrek aan elektriciteit en water, geen onderwijs voor de kinderen en veel post-traumatische stress bij de bevolking.Kortom: veel wanhoop, miserie en uitzichtloosheid. Kapotgeschoten steden en vluchtelingenkampen waar mensen in mensonwaardige omstandigheden proberen overleven.

Maar het is niet allemaal kommer en kwel. Gewone burgers, activisten en burgerorganisaties blijven niet bij de pakken zitten. Ze nemen het heft in eigen handen, en slaan de handen in elkaar om op kleinschalig niveau de fysieke en sociale heropbouw te beginnen.

Vaak tegen beter weten in. Lokale organisaties hebben immers te kampen met een structureel gebrek aan middelen, aangezien internationale donoren steeds minder interesse tonen in de Syrische crisis.

Hoop in wanhopige tijden

Die gewone burgers en burgerorganisaties (waaronder ook 11.11.11-partner Totol) planten de zaadjes voor een betere toekomst. Ze bieden hoop in wanhopige tijden.

Maar ze moeten werken in extreme omstandigheden. Europese landen moeten daarom het geweer van schouder veranderen en hun verantwoordelijkheid nemen. Je kan niet deelnemen aan bombardementen als lid van de Internationale Coalitie tegen IS en vervolgens de andere kant opkijken als er heropgebouwd moet worden.

België en andere Europese landen moeten een grotere rol spelen in humanitaire projecten en kleinschalige heropbouwinspanningen. Ze kunnen daarbij beroep doen op de aanwezigheid en terreinkennis van lokale en internationale hulporganisaties, en het Europese Trustfonds voor Syrië toelaten ook projecten in Noordoost-Syrië te financieren.

Europese landen kunnen ook een mechanisme in het leven roepen om herstelvergoedingen te betalen aan de overlevenden en de verwanten van burgerslachtoffers van de luchtaanvallen van de Coalitie.

IS 2.0

Een sterkere Europese inspanning is niet enkel een morele verantwoordelijkheid, maar ook een strategische noodzaak. IS stak de afgelopen maanden opnieuw zijn hoofd aan het venster, en is zich volop aan het herorganiseren.

Het Amerikaanse Pentagon stelde begin februari 2019 nog dat IS binnen 6 tot 12 maanden een comeback kan maken. Het Pentagon waarschuwt dat IS nieuwe strijders kan recruteren door het ongenoegen over de gebrekkige infrastructuur en de dramatische humanitaire situatie te exploiteren.

Ook VN-rapporten waarschuwen dat het gebrek aan heropbouw een vruchtbare voedingsbodem kan creëren voor de terugkeer van extremistische groepen.

Bij het lezen van al die rapporten spoken de woorden van Farhaad, een jonge Syriër die ik in Raqqa ontmoette, door mijn hoofd: “Als jullie ons in de steek laten, geef je IS de kans om de zorgzame moeder te spelen. Dan zullen de mensen zich opnieuw tot de terroristen wenden, omdat zij tenminste hulp geven.”

Het mag dus duidelijk zijn: hoe sneller de heropbouw start, hoe groter de kans om IS op een duurzame manier te verslaan. Noordoost-Syrië in puin achterlaten en gewone burgers in de steek laten, is het beste recept voor een comeback van Islamitische Staat. 

De volgende federale regering kan en moet een belangrijke rol spelen in Europese inspanningen om zo’n opkomst van IS 2.0 te vermijden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234