Maandag 01/06/2020

Geld

Erfenissen zijn onrechtvaardig, hoe je het ook draait of keert

Bart EngelenBeeld rv

Bart Engelen is Universitair docent politieke filosofie (Tilburg University)

De ‘strijd’ om de erfbelasting lijkt geopend (DM 15/2). De sp.a stelt een belastingvrije som voor van 250.000 euro per ontvanger. Het verschil met rechtse partijen als Open Vld lijkt enkel nog dat de sp.a die belasting op hogere bedragen wel progressief wil invullen. Alle partijen willen de tarieven naar beneden. Het lijkt wel een electoraal opbod om de middenklasse te verleiden.

Erfbelastingen zijn niet populair. Wie wil nu niet de eigen, al dan niet zuurverdiende centen kunnen doorgeven aan kinderen, partners, familie of vrienden? Waarom moet men daarvoor langs de staatskas passeren? De belangrijkste reden hiervoor komt in het politieke debat nauwelijks aan bod. Hoe je het ook draait of keert: erfenissen zijn onrechtvaardig. De ongelijkheden die ze creëren of in stand houden, zijn onverdiend, zorgen voor ongelijke kansen en remmen sociale mobiliteit af. De rechtvaardigheid van een stevige en progressieve erfbelasting kan aangetoond worden vanuit twee perspectieven.

Opbrengst

Ten eerste, vanuit de ontvangers. Een stevige erfbelasting, waarvan de opbrengst geïnvesteerd wordt in kwalitatief en toegankelijk onderwijs, voorkomt dat kinderen uit arme gezinnen een onverdiende achterstand in het leven oplopen. Er is geen enkele reden waarom zij benadeeld moeten worden ten opzichte van kinderen die toevallig in een rijk gezin zijn geboren. Elke vrijstelling is in dit opzicht problematisch. Vergelijk de 250.000 euro die elk van mijn kinderen onbelast zouden erven met de minimale erfenis die mijn buurmeisjes zouden krijgen, omdat zij in een huurhuis wonen en hun ouders geen royale spaarpot hebben opgebouwd. Rechtvaardigheid, zo stelde filosoof John Rawls al, vereist dat je een onpartijdig standpunt inneemt en je je dus inbeeldt dat je evengoed had kunnen opgroeien zoals mijn buurmeisjes. In dat opzicht is elke erfenis oneerlijk.

Ten tweede is er het perspectief van de gevers, die liefst vrij kiezen wat er met hun centen gebeurt. Hier spelen politieke partijen op in. Maar waar komt je rijkdom precies vandaan en wie heeft daar verdienste aan? Vaak zijn het omstandigheden – je opvoeding, je kansen op school, de financiële steun van je ouders wanneer je een huis koopt of een zaak start – die bepalen waar je terechtkomt. Je eigen verdienste is beperkt. 

Negentig procent van ons inkomen, berekende econoom Herbert Simon al, is te danken aan het sociale kapitaal van de samenleving waarin we toevallig zijn beland. Zonder publieke voorzieningen als het onderwijs, de gezondheidszorg, de rechtsstaat en het sociale vangnet waardoor we periodes van pech kunnen overbruggen, zouden we niet staan waar we nu staan. In dat opzicht is het maar logisch dat de overheid, die medeverantwoordelijk is voor elk van onze welvaart, op het einde van de rit haar bijdrage claimt en deze investeert in de volgende generatie.

Kinderloos

De erfbelasting moet hervormd worden. Waarom zouden bijvoorbeeld singles of kinderloze koppels een groter deel van hun nalatenschap moeten afstaan? Bovendien moeten fiscale achterpoortjes gesloten worden. Maar in plaats van een belastingsrace to the bottom te organiseren, zouden politici – en zeker die aan de linkerzijde – moeten durven uit te leggen waarom de samenleving het recht en de plicht heeft een belangrijke bron van onverdiende en onrechtvaardige ongelijkheid in te dammen. Als we echt aan iedereen gelijke kansen willen bieden, moet de erfenisbelasting niet omlaag, maar omhoog.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234