Donderdag 12/12/2019

Opinie

Erdogan als beschermer van het vrije woord, wat een ironie

Erdal Balci. Beeld Hollandse Hoogte / Bram Petraeus

Erdal Balci is een Nederlandse journalist en schrijver. Hij schreef deze bijdrage op uitnodiging van De Morgen.

Vanaf de dag dat journalist Jamal Khashoggi het Saudische consulaat in Istanbul binnenliep, stapelen de meest bizarre berichten zich op. In deze huiveringwekkende moordzaak verschijnt nu de Turkse president Erdogan ten tonele als beschermer van het vrije woord. De kwestie is sindsdien vanwege de verschrikkelijke moord op de dissidente journalist niet alleen van een zeldzame akeligheid, maar herbergt door de nieuwe houding van Erdogan ook een grote portie ironie.

De Saudische machthebbers hebben een kritische journalist het zwijgen opgelegd door hem te laten vermoorden en hebben daarmee ook andere kritische stemmen zodanig de stuipen op het lijf gejaagd dat ze voortaan duizend keer zullen nadenken alvorens ze hun mond openen. En wie neemt het op voor die vermoorde journalist en diens familie? Recep Tayyip Erdogan. Hij eist opheldering van de gebeurtenissen in dat consulaat en heeft zelfs geëist dat de Saudische mannen met het bloed van Khashoggi aan hun handen in een Turkse rechtbank worden berecht.

Erdogan neemt het hiermee niet alleen op voor een vermoorde geestesverwant, maar stelt zich ook op als beschermer van het vrije woord. Mooie woorden, ware het niet dat het land van dezelfde Erdogan te boek staat als een van de grootste schenders van de vrijheid van meningsuiting.

Als het gaat om het aantal journalisten en critici achter de tralies wedijvert Turkije de laatste jaren met landen als China en Rusland. In de zestien jaar dat Erdogan aan de macht is, heeft de Turkse president een hoofdtaak gemaakt van het monddood maken van zijn tegenstanders. Kritische geluiden zijn grotendeels verstomd in Turkije. Journalisten en andersdenkenden zijn bij bosjes in de gevangenis beland. Daarnaast zijn bij grootscheepse overnames van mediabedrijven door regeringsgezinde investeerders duizenden journalisten op straat gezet.

Meer dan 90 procent van de Turkse media functioneert inmiddels als spreekbuis van Erdogan. En het kleine deel dat weigert dienst te doen als pamflet van de regering, moet dagelijkse intimiteiten en vele rechtszaken trotseren.

Osman Kavala

Een goed voorbeeld van hoe het hedendaagse Turkije met andersdenkenden omgaat is de zaak-Osman Kavala. Deze zakenman, die bekend staat als ondersteuner van burgerinitiatieven om democratie en mensenrechten te verbeteren in Turkije, is een jaar geleden van zijn bed gelicht en zit sindsdien vast. De man heeft al een jaar geen rechter gezien en weet niet waarvan hij wordt beschuldigd. De boodschap die met de arrestatie van deze bekende publieke figuur wordt gegeven, is duidelijk: verdedig geen democratische waarden, financier geen verenigingen die een open maatschappij bevorderen en verhef je stem niet tegen de sterke man van het land.

Uiteraard maken Erdogan en zijn staf zich geen illusies over hun imago als het gaat om de vrijheid van meningsuiting. Maar dat belet de Turkse president niet om dezer dagen als een ridder tegen de Saudische wurgers van het vrije woord ten strijde te trekken. Erdogan is namelijk niet de man om deze bal voor een leeg doel te missen. Saudi-Arabië is immers al langer een rivaal van Turkije als het gaat om de leiderschap van de soennitische moslims. De nieuwe kroonprins Bin Salman stelt zich bovendien veel vijandiger op jegens Turkije dan zijn voorgangers.

Hoe luguber het ook klinkt, qua geopolitieke verhoudingen is de gruwelijke moord op Khashoggi voor het regime van Erdogan een uitgelezen kans om een gat te slaan in de bondgenootschap tussen de VS en Saudi-Arabië. De economische crisis, waar Erdogan en de minister van Economische Zaken Berat Albayrak (zijn schoonzoon) maar geen vat op weten te krijgen, schreeuwt om de verbetering van de relaties met de machtige, invloedrijke Verenigde Staten. Onder deze omstandigheden vond de moord op Khashoggi plaats. En wanneer de omstandigheden ernaar vragen is Erdogan een grotere voorvechter van het vrije woord dan alle journalisten en vrije denkers die door hem zelf in de gevangenis zijn gegooid.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234