Woensdag 20/11/2019
All rights reserved Vlaanderen Vlagt deelt vlaggen uit tijdens de Ronde van Vlaanderen. Beeld Eric de Mildt

Opinie

Er zit meer in een canon-discussie dan je denkt

Pedro De Bruyckere is pedagoog en onderzoeker aan de Arteveldehogeschool in Gent en de Universiteit Leiden.

In de startnota voor de onderhandelingen voor een Vlaamse regering staat er een voorstel voor een canon, een lijst van ankerpunten uit de Vlaamse cultuur en geschiedenis die leerlingen en nieuwkomers moeten kennen.

En dat hebben we geweten. De voorbije dagen amuseerde Twitter zich met de nodige grappen, verzamelden media mogelijke invullingen en rolden historici over elkaar heen om het idee af te schieten. Toch zit er meer in een canon-discussie dan je denkt.

Eerste punt van discussie: hoe belangrijk vinden we kennis in het onderwijs? Bij de opstelling van de eindtermen was er al een kentering zichtbaar, waarbij kennis terug meer naar de voorgrond werd geschoven. Het is een discussie wereldwijd tussen onderwijsonderzoekers, maar zeker onder cognitieve psychologen kan je horen hoe je zonder een kennisbasis niet tot meer algemene denkvaardigheden zoals kritisch denken kan komen. Kritisch zijn zonder feitelijke kennis is gewoon lastig doen.

Moet die kennis dan in een officieel curriculum vastgelegd worden of kunnen leraren, scholen of koepels dit zelf bepalen? Die vraag brengt ons bij een tweede punt: wie bepaalt wat er in de klas aangebracht wordt? In Vlaanderen hebben we een lange traditie van grote autonomie binnen het onderwijs. Er zijn (vooralsnog) nauwelijks centrale examens. Er waren eindtermen die enkel gebruikt werden om de kwaliteit van de scholen te monitoren, en die eindtermen waren vaak zo vaag opgesteld dat de verschillen tussen scholen nog behoorlijk groot kunnen zijn. Tegelijk toonden nogal wat politici zich gefrustreerd omdat ze vinden dat de scholen niet echt autonoom zijn, maar te veel afhangen van koepels en netwerkorganisaties enerzijds, en handboekenuitgevers anderzijds. Die machtsstrijd om wat er in de klas meegegeven wordt, is al zeer oud, maar het is duidelijk dat een deel van de politici rond de onderhandelingstafel de macht van die koepels, netwerkorganisaties en uitgevers graag wil zien verminderen. Dat de regelmatige evaluaties uit de startnota ‘netoverschrijdend’ zouden moeten zijn, is hier wellicht ook niet vreemd aan.

Verborgen waarden

Het derde punt is niet de canon an sich, maar de reden waarom. Er zou moeten gewerkt worden aan een Vlaamse identiteit. Dit is een waarde die men via het onderwijs zou willen doorgeven, of beter zou willen proberen door te geven. Veel mensen buiten het onderwijs leken de voorbije dagen opeens te beseffen dat in onze scholen niet enkel kennis en vaardigheden aangeleerd worden, maar dat onze kinderen er ook vorming krijgen. In alles wat je in de klas doet, zitten er namelijk waarden verborgen. Van de teksten die een leerkracht kiest om te gebruiken in de les, over werken aan democratische houding tot bijvoorbeeld aandacht voor het milieu door het door de vingers zien van klimaatspijbelen. Het zijn allemaal voorbeelden van waarden. Het zijn zaken die we blijkbaar als leraar, school of samenleving meer waardevol vinden dan andere die het curriculum niet gehaald hebben.

Pedro De Bruyckere. Beeld Illias Teirlinck

Meer nog, het is onmogelijk om waarden-loos les te geven. Als het gemeenschapsonderwijs neutraal moet worden, wat je zou kunnen begrijpen als het helemaal niet meegeven van waarden, dan is dat op zich ook het meegeven van de zeer duidelijke waarde van neutraliteit.

Er zijn verschillende valkuilen bij waardenonderwijs waarvan we de uitersten beter mijden. Het ene uiterste is indoctrinatie, het andere uiterste is enkel onbewust en ondoordacht waarden meegeven. Het voorstel tot een canon heeft ten minste al de verdienste dat de tweede optie rond het thema identiteit moeilijk wordt. Het is dus positief dat we als samenleving discussiëren over welke waarden we onze kinderen al dan niet willen meegeven.

Dergelijke discussies passen bij het denken van politiek filosofe Hannah Arendt, momenteel een belangrijke inspiratiebron binnen de pedagogiek. Volgens haar heeft onderwijs een bewarende of conserverende taak. Hiermee bedoelde ze dat elke generatie moet nadenken over wat ze hun kinderen willen meegeven. Ik vermoed dat weinig mensen bijvoorbeeld zullen vinden dat onze kinderen ijkpunten in de geschiedenis zoals de twee wereldoorlogen niet moeten kennen. Besef echter dat ook dit een keuze is met regionale nuances waarbij de ‘grote oorlog’ in Vlaanderen eerder de eerste is, terwijl het ietsje verder, in Nederland, eerder de tweede is.

Cruciaal is dat Arendt er wel aan toe voegde dat dergelijk ‘bewaren’ nodig is opdat de volgende generatie zijn eigen keuzes kan maken. Los van de vraag of die keuze vastgelegd moet worden in een canon, is het duidelijk dat die keuzes daarom beter nooit in steen worden gehouwen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234