Donderdag 28/05/2020

Opinie

‘Er wonen in dit land evenveel amateuronderwijsexperts als aspirant-bondscoaches’

Dirk Jacobs.Beeld ULB-Isopix

Dirk Jacobs is gewoon hoogleraar sociologie aan de Université Libre de Bruxelles.

Beste toekomstig minister van Onderwijs,

U beheert een jaarlijks budget van 13 miljard euro, één derde van de Vlaamse begroting. Vergelijken we internationaal, dan hoort Vlaanderen tot de kopgroep qua uitgaven per leerling. Toch lijkt dat niet genoeg. Sommigen beweren dat de ondersteunende diensten de slokop zijn. Die ondersteuning is echter nodig. De elephant in the room is dat we op lokaal vlak in een concurrentielogica tussen scholen en netten vastgeroest zitten. Die erfenis van de schoolstrijd maakt ons onderwijssysteem duur, zonder zo efficiënt te zijn als Finland of Noorwegen.

U moet aan de slag gaan onder een lastig gesternte. De ene na de andere studie doet alarmbellen afgaan. Een consensus over de hervorming van het secundair onderwijs kantelde naar een gepolariseerd debat. Het resultaat is, naast hervormingsmoeheid, een verwaterde versie van het initiële plan om de watervallogica een halt toe te roepen. De opwaardering van technisch en beroepsonderwijs wordt zo een moeilijke klus. We weten dat Vlaanderen niet goed scoort qua gelijke kansen. Nu blijkt dat ook de sterke presteerders en de gemiddelde resultaten op cruciale punten als begrijpend lezen, wiskundige kennis en beheersing van de tweede taal onmiskenbaar achteruitgaan. We behoren nog steeds tot de toplanden qua onderwijskwaliteit, dat wel.

Er wonen in dit land ondertussen evenveel amateuronderwijsexperts als er aspirant-coaches van de nationale voetbalploeg zijn. In volle electorale strijd spreken partijvoorzitters zonder verpinken de eigen onderwijsspecialisten in het parlement tegen. Coalitiepartners die een decennium lang mee aan de knoppen draaiden, doen alsof ze tot de oppositie behoren. Professionele onderwijsexperts brengen niet altijd rust in het debat, maar gaan vaak stevig met elkaar in de clinch. In onderzoeksrapporten wordt voorzichtig geanalyseerd, op Twitter en op het publieke forum verdwijnt de nuance. Opiniemakers en politici gooien er een schep bovenop zonder de studies gelezen te hebben. We hoorden dat er te veel ‘pretpedagogie’ zou zijn, dat het streven naar gelijke kansen een rem op excellentie zou zijn, dat een centraal examen voor kwaliteitsverhoging zal zorgen of dat nadruk op welbevinden de focus op kennisverwerving verdrongen heeft. Nochtans blijkt dat helemaal niet eenduidig uit wetenschappelijk onderzoek. Een deel van de wetenschappers deinst er dan ook voor terug om hun stem nog te laten klinken, ook al verrichten zij belangrijk en nuttig werk. Een sereen debat is ver zoek.

Het is in Vlaanderen bon ton om op stereotiepe wijze te stellen dat het onderwijs in Franstalig België slecht is en alle hervormingen er te ideologisch zijn. De realiteit is genuanceerder. Na jaren de kop in het zand steken, erkennen beleidsmakers ootmoedig dat ondermaats gepresteerd wordt op zowel performantie als gelijke kansen. Het doorspelen van zwartepieten voor het falen is eerder zeldzaam geworden. Omwille van de grootte van de uitdaging nemen velen hun verantwoordelijkheid op. Vier jaar lang werd gewerkt aan het zogenaamde ‘Pact voor onderwijsexcellentie’ dat de komende tien jaar – dus over verschillende legislaturen heen – zal worden uitgerold. Alle onderwijsactoren en belanghebbenden (inrichtende machten, vakbonden, middenveld, leerkrachten, ouderverenigingen, academici) maakten, op vraag van de regering, samen de oefening tot een zo eerlijk mogelijke analyse van de problemen en uitdagingen. Van onderuit en gezamenlijk, maar steunend op multidisciplinair wetenschappelijk onderzoek, werd een ambitieus hervormingsplan uitgewerkt. Uiteraard is het deels een compromis, maar al bij al werd het een evenwichtig plan met verschillende logisch op elkaar aansluitende interventies. 

Het is nu afwachten of het globale evenwicht intact blijft nu ook alles politiek moet worden gestemd. Scholen zullen principes van new public management moeten invoeren. Onder meer – al bestaande – centrale examens zullen dienen voor het monitoren van scholen. Resultaten blijven geheim (klassementen van scholen zijn verboden) maar data worden straks wel aangewend om selectief in te grijpen. Zittenblijven zal worden teruggedrongen. Dat is nodig: vandaag is maar liefst 68 procent van alle 17-jarige leerlingen in het Brussels Franstalig onderwijs minstens één keer blijven zitten. Zittenblijven wordt niet per decreet verboden – zoals eerder geprobeerd werd in de eerste graad –, wel zal men inzetten op vroegtijdige detectie van problemen en remediëring (verplicht twee lesuren per week). Er komt een gemeenschappelijk programma tot 15 jaar waarbij kennisverwerving en taalonderwijs sterker wordt benadrukt. Er wordt niet op één mirakeloplossing ingezet, maar op een totaalpakket van maatregelen die samen het verschil moeten maken.

Wat denkt u, kan Vlaanderen ook de kwaliteit van het onderwijsdebat verhogen?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234