Dinsdag 23/07/2019
Mark Elchardus. Beeld rv

Column

Er is nood aan een duct tape-regel. Zodra Ivan De Vadder zijn bord aantikt, plakken we de monden van de partijvoorzitters dicht

Mark Elchardus is emeritus professor sociologie aan de Vrije Universiteit Brussel en opiniemaker bij De Morgen.

“We moeten van God houden, zonder te verwachten dat hij ooit van ons zal houden”, aldus de grote Spinoza (1632-1677) in vromere en minder democratische tijden. Vandaag is dat best toepasbaar op hoe politici zich tot het volk moeten verhouden. Onze gelouterde vertegenwoordigers durven inmiddels niet meer te hopen dat het volk van hen houdt. Rest de vraag: houden zij van het volk?

Na elke verkiezing hoor je het, vooral van de verliezers: “We moeten beter naar de mensen luisteren.” Het wordt gezegd met was in de oren. Meteen gevolgd door een stroom interpretaties van de uitslag, waarbij enkel wordt geluisterd naar de eigen vooroordelen.

De apocalyps zonder ons, de utopie met ons

Voor echte democraten zijn verkiezingen een feest. Eén heldere dag en een vranke wind blaast het allemaal weg: de praatjes, betogingen, hoogdringendheden, welmenendheden, vermanende vingertjes, premature arrogantie, eindes van de beschaving en van de planeet, de apocalyps zonder ons, de utopie met ons – één verkiezingsbriesje en het is allemaal weg. Een verademing. Maar de rust is van korte duur. De resultaten zijn nog niet binnen of de partijvoorzitters beginnen exclusieven en banvloeken uit te spreken. Er is nood aan een duct tape-regel. Zodra Ivan De Vadder zijn bord aantikt, plakken we de monden van de partijvoorzitters dicht. Spreken mogen ze pas weer aan de onderhandelingstafel.

De dagen na een stembusgang zijn bijzonder pijnlijk. Stemmen is een tegelijk heel beslissende en bijzonder informatie-arme vorm van communicatie. We zouden beter een grote en zorgvuldige survey organiseren, waarin de mensen niet alleen wordt gevraagd voor welke partij zij opteren, maar ook waarom. Met de huidige manier van stemmen blijft de waarom-vraag onbeantwoord. Daarom treedt meteen een legertje journalisten, commentatoren en opiniemakers aan om haar te beantwoorden. In een mum van tijd worden zoveel ‘daaroms’ gefabriceerd dat de kiezers er duizelig van zouden worden, mochten zij daar kennis van nemen. Weinigen doen dat. De ‘daaroms’ zijn vooral bedoeld voor de incrowd van journalisten, commentatoren, opiniemakers en politici.

Nederlaag/overwinning

Het zijn de politiekverslaafden zoals u en ik, die bakkeleien over waarom. Gewoon te ongeduldig om te wachten tot degelijke peilingen helderheid verschaffen. De productie van verklaringen is nauwelijks bij te houden. Gelukkig valt er een duidelijke lijn in te onderkennen. Als bij wonder bevestigen zij telkens de politieke preferenties van hun bedenker. Het volstaat de naam van de auteur te lezen, om te weten wat volgt. Gaat het om een sympathisant van het Vlaams Belang, dan heeft het volk eindelijk eens duidelijk gesproken. Gaat het om een hater van de N-VA, dan is Theo Francken verantwoordelijk voor het succes van het VB. Gaat het om een aanhanger van Open Vld, dan blijkt de nederlaag zowaar een grote overwinning. Heeft de auteur geen flauw benul, dan ging het om een proteststem. De gelijkgezinden tweeten dan naar elkaar: puike analyse!

Toegegeven, er tekent zich ook consensus af. Wallonië heeft links, Vlaanderen rechts gestemd. Is dat zo? Ecolo is een liberale, geen linkse partij. De PS en PTB samen stijgen in het Waals Parlement van 30 naar 33 zetels, een muizenpas van 10 procent. In het Vlaams Parlement daarentegen schoot een partij die de pensioenleeftijd weer naar 65 of lager wil en een minimumpensioen van 1.500 euro eist, met haast 300 procent vooruit. Di Rupo meteen aan de telefoon, ‘Tom, mon cher camarade’. De heer van Grieken drukte het gesprek snel weg, veronderstellend dat een Russische oligarch hem belde. Het zijn zo’n kleine, stomme misverstanden die de federale regeringsvorming bemoeilijken.

Hersenloze biljartbal

Nu weer even ernstig: wat treft in het gros van de verklaringen van de verkiezingsuitslag is hoe fundamenteel ondemocratisch ze zijn. Hoezeer zij ervan uitgaan dat de kiezer niet in staat is zich een idee te vormen van zijn eigen zorgen en wensen; onbekwaam is om op die basis te kiezen voor een partij, daarentegen geleid wordt door wat langskomt op sociale media, door wat de ene of de andere twittert, door het taalgebruik, het pak waarin iemand steekt... In die verklaringen verschijnt de kiezer als een hersenloze biljartbal.

En als de meeste mensen nu eens gewoon kozen op basis van hun zorgen en de standpunten van de partijen? Uit een onderzoek bij 1.000 kiezers (zie HLN van 28 mei) blijkt dat 59 procent van de VB-kiezers dat deed op basis van de stemtest en 36 procent op basis van debatten tussen politici. Slechts 17 procent vond inspiratie op sociale media, amper 2 procent werd beïnvloed door contact met een politicus. De nogal ascetische, passie- en emotieloze stemtest blijkt dus veel belangrijker dan de hysterie van de sociale media. Dat pleit voor de kiezer. De politici die balen van markten doen hebben meteen ook een excuus.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden