Vrijdag 30/07/2021

OpinieLuc Van Gorp, Marc Van Ranst, Marleen Temmerman ea

‘Er is een oplossing voor de lockdown op ons leven. Het is tijd om het vaccin te delen’

Doses van het Pfizer-BioNTech coronavaccin. Beeld REUTERS
Doses van het Pfizer-BioNTech coronavaccin.Beeld REUTERS

50 gezondheidsexperts e.a. wijzen de Europese Commissie op haar belofte om van vaccins ‘universeel, gemeenschappelijk goed’ te maken. Onder hen onder meer Emmanuel André, Luc Van Gorp, Marleen Temmerman en Marc Van Ranst.

In april verklaarde de voorzitter van de Europese Commissie Ursula von der Leyen dat elk toekomstig vaccin tegen COVID-19 moet worden ingezet “in elke uithoek van de wereld, [...] beschikbaar tegen betaalbare prijzen. Het moet ons universeel, gemeenschappelijk goed zijn”. De Europese Commissie leek effectief de daad bij het woord te voegen. Samen met enkele lidstaten en de Europese Investeringsbank zamelde ze bijna 12 miljard euro in om de ontwikkeling van en gelijke toegang tot COVID-19 vaccins, -testen en -behandelingen vooruit te helpen.

Dankzij indrukwekkend wetenschappelijk werk zijn inmiddels de eerste vaccinatieprogramma’s van start gegaan.

Maar we zijn er nog lang niet. Het huidige op exclusieve eigendomsrechten gebaseerde verdienmodel van de farmaceutische bedrijven verhindert een snelle en betaalbare verdeling van de hoogdringende vaccins. Tegen haar eigen beloftes in heeft de Europese Commissie nog geen enkele stap gezet om dit scenario drastisch te veranderen.

Hoe zijn we van universele solidariteit naar vaccinnationalisme gegaan?

Ondanks miljoenen aan publieke investeringen, mogen farmaceutische bedrijven een patent op hun onderzoeksresultaten nemen. Dit geeft hen een monopoliepositie over de ontwikkeling en verdeling van het vaccin.

Nochtans kan het uitwisselen van onderzoeksresultaten alleen maar het algemeen belang ten goede komen: de werkzaamheid van de huidige vaccins zou verbeteren, en de wereldwijde productie en distributie zou veel sneller verlopen. Een handvol bedrijven kan namelijk niet aan de hele wereld leveren.

En dat zien we: de People’s Vaccine Alliance berekende dat door tekorten 9 op 10 mensen in lage inkomenslanden dit jaar niet gevaccineerd kunnen worden. Ook in eigen land moeten grote delen van de bevolking mogelijks tot na de zomer wachten op een spuitje. Naast het menselijk leed dat deze vertraging zal veroorzaken, geeft dit het virus nog extra tijd om zich te verspreiden en te muteren.

Binnen de Wereldhandelsorganisatie en het Europese Recht bestaan gelukkig clausules die patenten aan de kant kunnen zetten tijdens een gezondheidscrisis.

De Europese Commissie blokkeert echter stelselmatig elk internationaal voorstel dat een open uitwisseling en vrij gebruik van technologieën mogelijk zou maken. Het is onbegrijpelijk dat het publiek delen van de onderzoeksresultaten en het ter beschikking stellen van iedereen geen voorwaarde is voor het gebruik van overheidsgeld.

Betalingsbereidheid

De onderhandelingen tussen de Europese Commissie en de farmaceutische bedrijven gebeuren bovendien achter gesloten deuren. Zelfs verkozen parlementsleden weten niet hoeveel we precies per dosis zullen betalen, hoeveel we al publiek hebben bijgedragen en wat de exacte effectiviteit van de goedgekeurde vaccins is.

Voor de aankoop van medische producten gelden niet dezelfde transparantieregels als voor elke andere vorm van openbare aanbesteding. De prijsberekeningen van de farmaceutische sector zijn berucht weinig transparant en zijn vaak meer gebaseerd op “betalingsbereidheid” dan op ontwikkelings- en productiekosten. Dankzij het onbedoelde lek van staatssecretaris De Bleeker weten we nu dat de prijzen per spuitje variëren van 2 tot 18 euro. Deze prijzen zijn buiten beschouwing van de vooruitbetaling van 2,45 miljard euro die de EU aan farmaceutische bedrijven heeft gedaan om een eigen voorraad vaccins veilig te stellen.

Laten we het Pfizer/BioNTech-vaccin als voorbeeld nemen. De bedrijven ontvingen 546 miljoen dollar van de EU en de Duitse regering voor haar onderzoek naar een coronavaccin. Pfizer factureert nu 15,50 euro per spuitje, waarvan er twee nodig zijn. Het bedrijf kondigde trots aan dat het ruim 30 miljard dollar zal verdienen aan de verkoop van het Covid-19-vaccin. Tegenover deze overdreven winsten staan de overheidstekorten die zich door de pandemie opstapelen.

Niet opnieuw

Talloze vergelijkingen zijn gemaakt met andere gezondheidscrisissen. De HIV-crisis is misschien wel het meest leerrijke én verontrustende voorbeeld. Miljoenen mensen stierven omdat ze zich geen behandeling konden veroorloven. Onder publieke druk lieten farmaceutische bedrijven hun patenten vallen in lage inkomenslanden, waardoor medicatie er toegankelijk werd, tien jaar later dan in westerse landen. De wereld kan het zich echter niet veroorloven om zo lang te wachten.

Een ander voorbeeld toont dat er wel degelijk een alternatief bestaat: het poliovaccin is patentvrij op de markt gekomen en de ziekte is nu in veel regio’s van de wereld uitgeroeid.

Door een Europees burgerinitiatief te lanceren, wijzen we de Europese Commissie op haar belofte om van de toekomstige COVID-19-vaccins een universeel, gemeenschappelijk goed te maken. Daar zijn 1 miljoen handtekeningen voor nodig. Dit zou de groeiende eis van burgers, gezondheidsdeskundigen en wereldleiders zichtbaar maken dat dit geen tijd is voor woekerwinsten en geheime contracten, maar voor publieke controle.

Er is een oplossing voor de lockdown op ons leven. Het is tijd om het vaccin te delen.

(Europese burgers kunnen het initiatief hier ondertekenen.)

52 Belgische gezondheidsexperts en vertegenwoordigers van mutualiteiten, vakbonden, gezondheidscentra en NGO’s: Luc Van Gorp (Christelijke Mutualiteit), Marc Van Ranst (diensthoofd Laboratorium Klinische en Epidemiologische Virologie KU Leuven), Marleen Temmerman (professor emeritus UGent, directeur Aga Khan University in Kenia, voormalig WHO-directeur en sp.a-senator), Els Hertogen (11.11.11), Els Torreele (onderzoekster aan Institute for Innovation and Public Purpose, University College London), Emmanuel André (microbioloog KU Leuven, Nationale Referentiecentrum COVID-19), Lodewijk De Witte (Oxfam-in-België), Alain Willaert (Conseil bruxellois de coordination sociopolitique ASBL), André Kiekens (WSM), Anne Delespaul (huisarts Geneeskunde voor het Volk, initiatiefneemster Europees Burgerinitiatief ‘Right to Cure’), Annuschka Vandewalle (FOS), Ariane Estenne (MOC, Mouvement Ouvrier Chrétien), Augustin Ntambwe (Artsen Zonder Vakantie), Christine Mahy (Réseau Wallon de Lutte contre la Pauvreté), Cinzia Agoni (Groupe d’Action qui dénonce le Manque de Places pour les personnes handicapées de grande dépendance, Inforautisme), Damien Favresse (Centre Bruxellois de Promotion de la Santé), Elies Van Belle (Memisa), Erik Demeester (coördinator Handen Af van Venezuela), Felipe Van Keirsbilck (CNE), Fred Louckx (Prof. Dr. Emeritus Vrije Universiteit Brussel), Freek Louckx (Professor Sociaal Recht Universiteit Antwerpen en Vrije Universiteit Brussel), Guy Tordeur (Belgisch Netwerk Armoedebestrijding), Prof. Jan De Maeseneer (Hoofd WHO Collaborating Centre on Family Medicine and Primary Care, Universiteit Gent), Jean Hermesse (oud vicevoorzitter Christelijke Mutualiteit, Actieplatform gezondheid & solidariteit), Jean-Marie Leonard (Atelier Santé de Charleroi), Jean-Pascal Labille (Solidaris), Karim Zahidi (Masereelfonds vzw), Koen De Maeseneir (Vereniging van Wijkgezondheidscentra), Kristof Decoster (Internationaal gezondheidsbeleid, ITG Antwerpen), Lieve Herijgers (Broederlijk Delen), Lou Dierick (Ereconsul Mombasa Kenia),Mario Franssen (ManiFiesta), Mark De Soete (OKRA Vzw), Martine Bantuelle (Santé, Communauté, Participation asbl), Michel Genet (Dokters van de Wereld België), Michel Roland (Emeritus hoogleraar algemene en sociale geneeskunde aan de ULB), Michel Vanhoorne (Links Ecologisch Forum), Muriel Di Martinelli & Olivier Nyssen (CGSP), Pierre Schoemann (Le PROJET LAMA asbl), Raffaella Ravinetto (senior researcher ITG Antwerpen, voormalig voorzitter Artsen Zonder Grenzen Italië), Reginald Moreels (humanitair chirurg, voormalig minister van ontwikkelingssamenwerking), Remco van de Pas (internationaal gezondheidsbeleid ITG Antwerpen en Maastricht University), Stefaan Decock, (ACV Puls), Werner Soors (ongelijkheid & volksgezondheid, ITG Antwerpen en Universiteit Antwerpen), Willem van de Put (internationale gezondheid en crisisinterventies, ITG Antwerpen en Fordham University New York), Willy Van Den Berge (ACOD LRB), Wim De Ceukelaire (Viva Salud), Wim Vereeken (ACV Pajottenland en Zennevallei), Wouter Arrazola de Oñate (Arts- Onderzoeker Volksgezondheid, adviseur COVID-19 België), Yves Hellendorf (CNE Non Marchand), Caroline Watillon (Fédération des maisons médicales), Manoë Jacquet (Femmes et Santé asbl)

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234