Vrijdag 02/12/2022

Energie

Energietransitie: hou olie en aardgas onder de grond

null Beeld ANP XTRA
Beeld ANP XTRA

Aviel Verbruggen is emeritus hoogleraar van de Universiteit Antwerpen.

Aviel Verbruggen

De komkommerdagen van 2018 zijn hectisch. Trump schiet weer de hoofdvogel af met 'Wat je ziet en wat je leest, is niet wat er aan het gebeuren is'. Jean-Claude Juncker gniffelt dat hij Trump weer met de voeten op aarde heeft getrokken. De aarde bakt onder alsmaar hogere temperaturen, maar we vliegen met miljoenen rond de aardbol.

Wie bezorgd is om de kleinkinderen, is radeloos. Waar vinden we houvast en oplossingen? De snelle doorbraak van duurzame, hernieuwbare energie is het belangrijkste lichtpunt van hoop. Beter inzicht in hoe energietransities verlopen, helpt om snel de juiste paden te kiezen.

Gemiste kans

Energie is de drijfkracht van iedere beschaving. Andere energiebronnen scheppen het draagvlak voor andere beschavingen. De industriële revolutie van de 18de en 19de eeuw was gebouwd op de omzetting van warmte (uit steenkool, olie en gas) in kracht (elektriciteit, mobiliteit). Europa en de VS tekenden de mondiale lijnen van macht, bezit en instituties, gespijsd door een stijgende, steeds massalere inzet van fossiele brandstoffen.

De verbranding van koolstofhoudende brandstof vormt onvermijdelijk koolstofdioxide (CO2). De jaarlijkse omzet van circa 12 miljard ton brandstoffen stoot jaarlijks circa 36 miljard ton CO2 in de atmosfeer. Klimaatverandering is dagelijks nieuws, maar de absolute onomkeerbaarheid ervan blijft onderbelicht.

Direct uit de omgeving geplukte zonne-, wind- en waterenergie verandert nu de energievoorziening ingrijpender dan ooit. Daardoor ontstaat tumult bij de aanpassing en omschakeling van samenlevingen.

Het goede nieuws: direct elektriciteit plukken uit de omgeving van de zon en de wind is al jaren goedkoper dan fossiele brandstoffen delven en pompen, verschepen en opslaan, raffineren en verdelen, verbranden, schadelijke gasuitstoot 'wassen', afval wegwerken, koeling van machines, enzovoort.

Steeds meer huishoudens en investeerders zien het zitten om slapend energie te plukken met minimale vervuiling. Het gaat al snel, maar niet snel genoeg om onomkeerbaar verlies van een stabiele atmosfeer en klimaat te vermijden.

We kunnen leren uit de 'gemiste' kans op een duurzame energietransitie in de periode 1973-1985, opdat de mensheid haar 'laatste' kans vandaag niet zou verknoeien. De langzame aanloop naar hernieuwbare energie en hogere energie-efficiëntie in de jaren 1973-1983 is na 1983 in de kiem gesmoord. De belangen in de sector van de fossiele brandstof zijn reusachtig; de macht en de luxe van de rijken en de rijke landen zijn ermee verweven.

Geopolitiek

In de jaren 90 ontwikkelde het slimme beleid van enkele landen (Duitsland, Denemarken) de technologieën voor wind- en zonnestroom op voortvarende wijze, nu beschikbaar voor alle mensen en landen ter wereld. De energietransitie van de 'laatste' kans naar duurzame zon, wind, water en geothermie is niet meer tegen te houden, zoals enkele eeuwen geleden de stoommachines niet te stoppen waren. Maar inertie, sabotage, conflicten en oorlogen remmen diepgaande verandering sterk af. Tijdverlies is echter dramatisch vanwege de onomkeerbaarheid van de klimaatverandering.

Fossiele brandstoffen in de aardkorst vasthouden is een cruciale component van de duurzame energietransitie, maar schrikwekkend. Al jaren evolueert de geopolitiek omtrent olie en gas naar de opdeling tussen 'VS-bevriende' en 'VS-vijandige' olie en gas exporterende landen. Bevriende landen zijn Saudi-Arabië, de Verenigde Arabische Emiraten en dergelijke, omdat Amerikaanse belangen er grof geld mogen verdienen, en een flink deel van de inkomsten uit de verkoop van olie en gas terugvloeit naar wapenaankopen in de VS. Olie en gas uit het Midden-Oosten mogen duur zijn, want West-Europa, Japan en China zijn de belangrijke kopers.

Vijandig zijn Iran, Venezuela, Rusland, Sudan, voorheen Irak, Libië… Hun olie en gas worden uit de wereldmarkt gestoten door embargo’s, of door militaire conflicten die hun olie- en gasindustrie verlammen (Irak, Libië). Aanslepende interne conflicten zijn voor de VS financieel goedkoper, want op de ellende van de bevolking staat geen prijs.

Armworstelen

De Europese gasinvoer is een mooi schouwtoneel van hoe de VS de belangen van haar olie-en gasindustrie vooropstellen. Onder Obama waren de VS politiek actief om Russisch aardgas te dwarsbomen, met bevordering van schaliegas en invoer van vloeibaar gas (LNG) uit bevriende landen. Het NAVO-optreden van Trump en het aankooplijstje aan Juncker bezorgd, tonen hoe zwaar de Amerikaanse olie- en gasbelangen wegen.

De Duitse industrie wil Noordstroom 2 (een tweede directe gaspijplijn tussen Rusland en Duitsland) om zich te verzekeren van goedkoop Russisch aardgas, maar de uitslag van het armworstelen daarover is onzeker.

Deze component is schrikwekkend, maar onvermijdelijk: olie en gas moeten in de aardkorst blijven. Het gevecht over wie de laatste liters mag verkopen, zal niet vredig verstillen. Oorlog tegen en in Iran is mogelijk een verdere fase in deze geopolitieke conflicten. Dringend en doortastend alle energie uit duurzame, hernieuwbare bronnen halen, maakt de olie- en gasconflicten sneller zinloos, en de wereld vreedzamer.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234