Zondag 28/02/2021
Kopje voor online en editie Frank Heinen Beeld DM
Kopje voor online en editie Frank HeinenBeeld DM

ColumnFrank Heinen

‘En? Heb je al geschaatst, Frank?’

Frank Heinen is een Nederlandse schrijver, columnist en journalist. En toch geen schaatser.

Toen ik zeven jaar was, verzon ik de Ankeveense Plassentocht. Het gebeurde aan de eettafel bij de oppas. Zonder dat ik het wist, was Remco Campert mij hierin voorgegaan. Die schreef ooit over een fictieve Noord-Hollandse Vaartentocht, ‘een bevroren hel van eenzaamheid en verdriet’.

Destijds vroor het even krakend als het dezer dagen doet, geen sloot of vijver in de wijde omtrek bleef onbeschaatst.

“En? Heb je al geschaatst, Frank?”

Ik kon niet schaatsen. Paar keer geprobeerd, even zo vaak van een ijzige kermis thuisgekomen. Het ging niet. Vast iets zeldzaams met de enkels, of de kromming van de knieën. Hoe dan ook: elke keer dat ik een poging waagde, bevestigde een ongeschiktheid die duidelijk chronisch was.

In natuurfilms strompelt wel eens een antilope met een te kort pootje achter de kudde aan. Eerst past de rest het tempo nog aan de mankepoot aan, maar bij de eerste de beste calamiteit blijft-ie reddeloos achter op de savanne. Zo ongeveer vergaat het in Nederland mensen die niet kunnen schaatsen wanneer er natuurijs ligt. Hulpe- en lusteloos staan zij langs de kant, een blessure voorwendend, of hardop klagend over niet-geleverde Noren. Een enkele kruk zet een handeltje in warme chocolademelk op, maar voor de rest blijft er weinig anders over dan toezien hoe groepen zich verzamelen voor urenlange tochten vol ontberingen, kruidenbitter en natuurschoon. 

Daarna zit je nog jaren vast aan de sterke verhalen over waanzinnige vergezichten en op het nippertje niet afgevroren ledematen. Vaak bestaat er van die tochten ook beeldmateriaal in overvloed, beelden die allemaal op elkaar lijken en die je toch allemaal tot het einde bekijkt, in de hoop dat er zo’n ostentatieve genieter eens door het ijs zakt. Wat nooit gebeurt. Waardoor je in een dip raakt. Volgens mij heeft wie niet schaatst een veel grotere kans om in een wak te belanden dan zij die het wel doen, maar daarover wordt gezwegen. 

In Nederland hoor je te schaatsen dat de stukken eraf vliegen. Van kleins af aan word je gedwongen te luisteren naar het krassende geluid van ijzers op zwart ijs, net zolang tot je je niks mooiers kunt voorstellen. Ikzelf ben mijn hele jeugd door de Elfsteden-lobby gemanipuleerd om onder de indruk te zijn van de wintertafereeltjes van de schilder Hendrick Avercamp, en ik kreeg een dieet van jeugdboeken voorgeschreven waarin alle helden konden schaatsen. Later kwamen daar films bij, en Elfstedentochten en de pornografische genotspropaganda van toertochten over dichtgevroren vaarten met ijspegels aan je neus.

Je zou je kunnen voorstellen dat een land dat zich zo met schaatsen identificeert, beschikt over een gestroomlijnd onderw-ijs-programma. Dat is niet zo. Over hoe je het leert, wordt altijd schimmig gedaan. Schaatsen kún je gewoon. Voor wie het niet gewoon kan, bestaan geen cursussen, of zij-instroomavonden. Voor wie niet kan schaatsen, resteert het isolement, en de bijbehorende verbittering.

“Heb je al geschaatst, Frank?”

Die middag verhaalde ik over de Ankeveense plassentocht die ik dat weekend met mijn moeder zei te hebben volbracht. Ik omschreef een bevroren hel van eenzaamheid en verdriet en al sprekende overtuigde ik langzaam ook mezelf. Trots was ik, en opgelucht, want ik had al lang door: wie niet kan schaatsen, kan het schudden.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234