Vrijdag 18/10/2019

Opinie

En als we vluchtelingen nu eens opvingen in Zatopia of New Lampedusa?

Bob Pleysier Beeld Jimmy Kets

Bob Pleysier is oud-directeur van Fedasil. 

De uitreiking van het VUB-eredoctoraat aan dokter Pietro Bartolo was een emotioneel geladen evenement, niet het minst door de vertoning van filmbeelden van verdronken vluchtelingen die Bartolo had meegebracht. 

De vriendelijk geformuleerde, maar brutale boodschap van Bartolo aan de EU was dat het Europees akkoord met Libië tot slavenkampen leidt en tot meer moorden en folteringen. De vraag stelt zich in welke mate andere akkoorden, zoals de Turkije-deal, maar ook de samenwerking met andere frontlijnstaten (Sudan, bijvoorbeeld) even perverse effecten hebben. Een tweede belangrijke boodschap was dat de EU-politici de waarheid over vluchtelingen verdraaien.

In welke mate zou onze staatssecretaris voor Asiel en Migratie zich aangesproken voelen? Want met hem surft onze regering op de doctrine van het sluiten van de grenzen, het repatriëren van zo veel mogelijk migranten en het maximaal ontmoedigen van nieuwkomers. Akkoorden sluiten met dictatoriale regimes mag daarbij geen belemmering zijn. Victorie kraait hij pas als de instroomcijfers in ons Avondland dalen. Wie daaraan twijfelt neemt het best de algemene beleidsnota voor Asiel en Migratie van 19 oktober ter hand.

Commons

Men zou denken dat zo’n staatssecretaris en bij uitbreiding de regering en de EU koortsachtig op zoek zijn naar andere oplossingen. Als vluchtelingen niet welkom zijn in het rijke Westen, als de deuren van natiestaten voor de meesten gesloten blijven en als terugkeer onmogelijk is, is er een internationale, mensenrechtelijke noodzaak om een ruimte te scheppen waar mensen wel hun leven in veiligheid en met waardigheid kunnen hervatten. Dan gaat het zowel om fysieke plaatsen waar mensen kunnen leven, als om het creëren van toegang tot publieke goederen waarmee mensen zich kunnen beschermen en kunnen ontwikkelen, zoals onderwijs en gezondheidszorg.

Wat dan overblijft is 'commons' in het leven te roepen – plekken die niet toebehoren aan staten, noch in privébezit zijn, maar in gemeenschappelijk beheer van de deelnemers en waar je toegang toe hebt ongeacht je paspoort.

Eerder lanceerde ik de vraag aan Europa om de creatie van zo’n common te bestuderen, een paradijselijke stad in Libië, New Lampedusa, het eindpunt en tegelijk beginpunt voor Afrikaanse vluchtelingen. Wat een naïef idee, niveau Joe Speedboat!

Zatopia en New Lampedusa

Maar in Nederland vond ik een zuster. In haar essay Nergensland schetste Femke Halsema een adembenemend vergezicht: Zatopia, imaginaire stad die verrijst op de plek van het vluchtelingenkamp Zaatari, op de grens van Jordanië en Syrië. Zatopia is zo'n common, een plek die gemeenschappelijk beheerd wordt door de internationale gemeenschap en de vluchtelingen die er wonen. Jordanië heeft daarvoor 200 vierkante kilometer verpacht. 

In Zatopia werken en studeren de vluchtelingen, ze bouwen hun eigen economie op, onderhouden hun scholen en beheren hun gemeenschap. Er is persvrijheid, democratie en een eigen politieapparaat dat is getraind door de VN. Die laatsten en de UNHCR bewaken wie er toegang heeft en behouden het recht om in te grijpen als er politiek geweld of wapenhandel plaatsvindt. Na een jaar verblijf in Zatopia, en als er geen serieuze criminele antecedenten zijn, krijgt elke inwoner een vluchtelingenpaspoort waardoor hij zijn bewegingsvrijheid terugkrijgt.

Willen/kunnen Federica Mogherini en haar ambtgenoot Dimitris Avramopoulos Halsema niet onmiddellijk de opdracht geven om in Brussel een conferentie te beleggen om die idee uit te werken met Afrikaanse en Europese beleidsmakers, met urbanisten, economen, voedingsdeskundigen en taalkundigen, en met grote privéondernemingen (Ikea, Google, banken, blockchainspecialisten…). En morgen de spade in de grond te steken voor de start van Zatopia en New Lampedusa?

Morgen is wellicht wat snel. Maar het kan de geesten doen rijpen voor een nieuw Europees vluchtelingenbeleid.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234