Zondag 09/05/2021

OpinieErik Buys

Eindtermen actualiseren is één zaak, de échte droom van het onderwijs realiseren een andere

null Beeld Wannes Nimmegeers
Beeld Wannes Nimmegeers

Erik Buys is auteur en godsdienstleraar op het Sint-Jozefscollege in Aalst.

De wiskundeleraar had een drukke dag. Voor de derde keer op rij moest hij leerlingen van een zesde wetenschappen-wiskunde confronteren met tegenvallende resultaten. Velen waren er alweer niet in geslaagd om de kaap van de 50 procent te halen voor een toets.

Hij vroeg zijn leerlingen waarom ze voor een studierichting met zes uur wiskunde hadden gekozen. “Je moet niet altijd kiezen voor de gemakkelijkste weg”, antwoordde een van hen. Nog een andere beschouwde deze richting als een ideale voorbereiding op geneeskunde of ingenieursstudies.

Uitdagingen aangaan hoort bij het leven, bedacht de ervaren leraar, maar voor sommigen van hen zou vier uur wiskunde per week al een heuse klus zijn. Hij sprak die gedachte ’s avonds uit op de klassenraad. De voorzitter nam daarop het woord: “Hoe het ook zij, die leerlingen zitten wel in hun laatste jaar. Ze behalen op dit moment duidelijk de eindtermen voor wiskunde niet. Hoe kunnen we hen bijstaan?”

De wiskundeleraar gaf een opsomming van beproefde recepten. Sommige leerlingen moesten wekelijks een schrift voorleggen waarin ze extra oefeningen maakten. Anderen kregen ook bijlessen. Een gedeelte van het examen bestond uit oefeningen die ze tijdens de lessen hadden gemaakt. Leerlingen die weinig inzicht hadden in de lesinhoud, leerden die oefeningen uit het hoofd. Gecombineerd met louter reproductie van theorie, behaalden die leerlingen meestal wel de helft van de punten.

Een leerling die op die manier was geslaagd, wilde enkele maanden later aan een studie burgerlijk ingenieur-architect beginnen. Verbaasd stelde hij vast dat een jaargenote uit de Latijn-wetenschappen dezelfde richting koos. Hij geloofde niet dat wekelijks vier uur wiskunde in de humaniora voldoende was om ingenieur te kunnen worden. Ze zou een zomercursus volgen om een en ander bij te spijkeren. Maar ook daarin geloofde hij niet: in enkele weken tijd haal je zo’n achterstand toch niet in?

Kunstgrepen

Vijf jaar later bleek hoezeer hij zich had vergist. Een jonge vrouw was intussen burgerlijk ingenieur-architect geworden, terwijl de jongeman zelfs niet geslaagd was voor een ijkingstoets.

Op papier biedt het Vlaamse onderwijs kwaliteit, al decennialang. De programma’s (van eindtermen tot leerplannen) getuigen daarvan. Leerlingen die daadwerkelijk waarmaken wat er op papier van hen wordt verwacht, floreren.

Onder druk van buitenaf moeten leerkrachten evenwel vaak kunstgrepen toepassen om leerlingen over de streep te trekken die niet echt naar hun talenten werken en eigenlijk vervreemden van zichzelf en de realiteit.

Leerkrachten staan elke dag voor enkele quasi onverzoenbare opties. Ofwel ontwikkelen ze een hoog tempo om een stapel eindtermen te realiseren en worden relatief veel leerlingen geheroriënteerd (wat geen schande is én de leerlingen zélf ten goede komt). Ofwel ontwikkelen ze dat hoge tempo en passen ze kunstgrepen toe om zo veel mogelijk leerlingen op papier de eindtermen te doen behalen (maar niet in werkelijkheid; waardoor het niveau de facto daalt, zoals blijkt uit internationale onderzoeken). Ofwel passen ze hun tempo aan om zo veel mogelijk leerlingen effectief iets bij te brengen, maar hebben ze geen tijd om alle eindtermen te realiseren.

Kafkaiaans

Het leerproces zelf, hic et nunc, moet centraler komen te staan in de hoofden van alle betrokkenen bij het onderwijs. Als leerlingen een wetenschappelijke expo bezoeken die aanleunt bij hun studierichting, maar geen idee hebben waarom ze zich zouden interesseren voor wat er te zien is zonder opgelegde ‘lestaak’, dan weet je dat er iets niet klopt. Dan heb je te maken met leerlingen die zodanig geconditioneerd zijn door een bureaucratisch nuttigheidsdenken dat de werkelijkheid aan hen voorbijgaat – waardoor ze, paradoxaal genoeg, net minder ‘voorbereid zijn op later’ en minder ontwikkeld hebben wat ‘nodig’ is. Bedachtzame betrokkenheid op de werkelijkheid en een vak onder de knie krijgen zouden de belangrijkste onderwijsdoelen moeten zijn – het ‘resultaat’ waarnaar wordt gewerkt –, en niet ‘een vel papier’ dat via allerlei trucs in een doorgedraaide kafkaiaanse cultuur wordt bemachtigd.

Eindtermen actualiseren is één zaak, de problemen in het onderwijs ten gronde aanpakken een andere. Als er geen mentaliteitswijziging komt, zullen ook vernieuwde eindtermen een maat voor niets zijn. Ouders bijvoorbeeld die willen dat hun kinderen een kwalitatief hoogstaand diploma behalen, zullen soms moeten aanvaarden dat het behaalde diploma uiteindelijk afwijkt van het aanvankelijk gedroomde diploma. Laat dit de ‘droom’ zijn waarnaar we in het onderwijs streven: dat jonge mensen de ‘werkelijkheid’ van zichzelf en de hen omringende wereld mogen ontdekken.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234