Dinsdag 27/10/2020

OpinieMichael R. Roskam

Eerder dan een beeldenstorm, moeten we pleiten voor een ‘ceremonie ter vervanging’

Beeld EPA

Michael R. Roskam is regisseur.

Het overkomt me soms om publiek mijn mening te verkondigen. Nooit echter reageerde ik op een opiniestuk, maar vandaag is de uitzondering. Ik wil reageren op het stuk van Jonathan Holslag (DM 5/6). Mijn respect voor Mr. Holslag is zeer groot, en dat is de reden dat ik vooral ontgoocheld ben door zijn laatste opiniestuk in De Morgen. Hij maakt daarin een cruciale denkfout, en eerlijk, nooit gedacht dat ik als filmmaker een beroepsdenker zou moeten corrigeren.

Eerst en vooral, voor de duidelijkheid: eerder dan gewoon weghalen, ben ik vooral een voorstander om de standbeelden van Leopold II te vervangen. Als het op standbeelden aankomt ben ik nog al conservatief: iemand die een standbeeld verdient, die heeft op zijn minst iets opmerkelijks gedaan. En dan in de goede zin van het woord. In het geval van de ze koning, vind ik het zeer moeilijk om aan mijn zoon uit te leggen dat de man die miljoenen doden op zijn geweten heeft een standbeeld verdient. N’importe hoe lang dat geleden is. Ik heb de generatie die mee verantwoordelijk was, letterlijk nog met mijn eigen kinderogen gezien.

Nu, Mr. Holslag verkondigt in dat stuk dat als slavernij als criterium moet dienen, dat er dan weinig monumenten overeind zouden blijven staan. Ik vind het opmerkelijk dat hij een standbeeld van Leopold II vergelijkt met bijvoorbeeld de Taj Mahal. Eerst en vooral zijn standbeelden niet echt te vergelijken met wat hij monumenten noemt - wat niet wegneemt dat sommige monumenten als gebouwen worden geconcipieerd. Standbeelden dienen vooral ‘ter herinnering aan’ en ze beelden ‘iemand of iets’ uit. 

Om het maar meteen concreet te maken: we vragen niet om per direct het Justitiepaleis plat te leggen, of de renbaan in Oostende uit te graven. Al zijn veel van die gebouwen (sommigen zijn nu zelfs monumenten) gefinancierd met het bloedgeld van deze koning, het is niet noodzakelijk ze te vernietigen. Tempelhof, Hitlers luchthaven in Berlijn, moest ook niet vernietigd worden na de val van de Führer. Het weten en erkennen is in deze voldoende. Maar je voelt meteen dat het weghalen van een standbeeld hier zwaarder doorweegt dan de gebouwen zelf.

Een standbeeld vervangen is een symbolische daad, net zoals een standbeeld symbolisch is in zijn essentie. Het is iets dat wij de mensen kunnen aanbieden. Hun geschiedenis gaat als slachtoffer terug naar één van moord en vernedering en dat erkennen is een plicht van menselijkheid. Het is nooit te laat. Al is het zo lang geleden. Er zijn definities van “misdaden tegen de menselijkheid”, ik denk dat er ook “weldaden voor de menselijkheid” horen te zijn. En zij die beweren dat wij animistisch zijn en een genoegdoening ervaren door een object te vermoorden, als ware het voodoo, zij dwalen. Eerder dan een beeldenstorm, moeten we pleiten voor een ‘ceremonie ter vervanging’, gedragen door de hele maatschappij. En het originele beeld zelf, kan altijd een plaats krijgen in het toekomstige Congo-genocide-museum in Brussel.

Een genuanceerd verhaal rond geschiedenis is zoals u schrijft wenselijk, Mr. Holslag, maar ik vrees dat u net als zoveel anderen denkt genuanceerd te zijn, maar eigenlijk een beetje belerend en sussend klinkt. Ik hoop dat u alsnog van mening verandert, en beaamt dat het minste dat we kunnen doen, is een “monument te bouwen” dat deze genocide in Congo herdenkt en waar elk jaar, wij er onszelf als één volk aan herinneren dat we moeten blijven vechten tegen een neiging om onze welvaart te laten financieren door het bloed, het zweet en de tranen van een ander volk. Een goede plek daarvoor is waar er al eerder onterecht een standbeeld stond.

Michael R. Roskam.Beeld EPA
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234