Maandag 18/10/2021
Anaïs Van Ertvelde (r.) en Heleen Debruyne.  Beeld Stefaan Temmerman
Anaïs Van Ertvelde (r.) en Heleen Debruyne.Beeld Stefaan Temmerman

Vuile Lakens

Een woord dat even speels klinkt als piemel bleek niet voorhanden

Schrijfster Heleen Debruyne en historica Anaïs Van Ertvelde maken samen een sekspodcast, Vuile lakens. In Zomeruur schrijven ze bij toerbuurt een column over seks en dergelijke. Vandaag: Anaïs Van Ertvelde.

Fiemel. Sneetje. Tata. Mijn inbox zat vol mails met pakkende titels. Het regende suggesties omdat ik eerder die week wat gezegd had over een artikel in het tijdschrift Onze taal, waarin gezocht werd naar een kindvriendelijke variant van vagina. Een woord dat even speels en kameraadschappelijk klinkt als piemel bleek niet voorhanden. Zelfs een neutralere term dan het gortdroge vagina of het seksueel getinte poesje was niet eenvoudig te vinden. Vulva rolt mooi van de tong maar beschrijft – net als vagina eigenlijk – het vrouwelijk geslacht niet in zijn geheel.

De Van Dale raadt voor kinderen sinds 2006 het gebruik van voorbips aan. Heel gek vind ik het, om een lichaamsdeel te beschrijven aan de hand van wat het niet is. Dat levert een ongemakkelijke constructie op, eentje die naar schroom ruikt. Zouden we ooit suggereren dat kinderen hun neus beter de bovenkin noemen?

Maar waar officiële termen ontbreken, gaan mensen dus zelf creatief aan de slag. Al stelde geen van de voorstellen me echt tevreden. Fiemel? Een afgeleide van piemel, met een zwierige, vrouwelijke f voor. Leuk gevonden, maar we zouden een penis vast nooit een pagina noemen, of een kul.

Sneetje? Dan is het net een wonde, mail ik de kennis die het aanbrengt. “Christus’ wonden werden ook aanbeden” schrijft die fijntjes terug. Tata klinkt me dan weer als babygebrabbel in de oren.

Waarom niet gewoon kut? blijf ik de hele tijd denken, had ik ook in het publiek geopperd. Kut is voor mij vrolijk zonder licht te zijn, kort en krachtig. Veel mensen voelen het blijkbaar anders aan, vinden het een uitgesproken scherp woord. Een kille k, een vulgaire u en een harde t, ontdaan van alle tederheid. Dat maakt me nieuwsgierig naar de etymologie van kut. Een snelle zoekopdracht in een wetenschappelijke databank levert weinig op, dus trek ik een bevrien­de historisch linguïst aan de mouw. “Woorden voor vagina lijken vaak een ongemakkelijke spreidstand te maken”, weet die. “Enerzijds behoren de namen van lichaamsdelen tot de oudste bewoordingen uit onze taal, anderzijds zijn taboewoorden vaak leenwoorden uit andere talen die verdrinken in metaforen. Denk maar aan foef, dat uit het Frans komt en oorspronkelijk poets­lap betekende.

Kut verschijnt voor het eerst in bronnen uit de zestiende eeuw en kan vergeleken worden met het Oud­hoog­germaanse ‘quiti’ en het Oud­engelse ‘cwitha’. Voor die tijd is de herkomst van kut vaag en weinig onderzocht. De bevriende linguïst ziet een aantal pistes: “Er is een mogelijke link met het woord kuit, zacht weefsel. Waarschijnlijker is de Germaanse stam ‘kweth’ of ‘kwed’, wat zoveel als slijmerige substantie of hars betekent. Mogelijk was er ook uitwisseling met ‘conte’, dat in het Middelnederlands niet alleen kont maar ook kut betekende. Zo heette het veertiende-eeuwse prostitutiestraatje in Gent ‘De Contetast’. Conte gaat terug op het zesde-eeuwse ‘kwint’ en is dus een van de oudste woorden van de Nederlandse taal.”

Wanneer we over vagina’s praten – tegen kinderen, maar evengoed onder volwassenen – hebben we niet zozeer weinig woorden maar vooral weinig registers, valt me te binnen. Alternatieven zijn er, maar klinken eufemistisch, klinisch of plat. Kut blijf ik dan een miskende maar oerdegelijke kandidaat vinden om dat onderbezette middenregister te versterken.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234