Zaterdag 21/05/2022

OpinieThomas Nys en Bart Engelen

Een vaccinatieplicht discrimineert niemand

null Beeld ANP
Beeld ANP

Thomas Nys (ethicus Universiteit van Amsterdam) en Bart Engelen (ethicus en politiek filosoof Tilburg University) pleiten tegen de vrijheid om anderen te schaden.

Redactie

Nu de curves voorzichtig een dalende trend beginnen te vertonen, kan de vinger boven de paniekknop weer even ontspannen. Maar door hoeveel golven moet een samenleving zich nog laten verrassen? Met omikron op de loer overweegt men op het volgende Overlegcomité nu zelfs een algemene vaccinatieplicht om toekomstige rampscenario’s te vermijden (DM 10/12).

Dat stuit echter op verzet. Het belangrijkste argument van vrijwillige vaccinweigeraars en critici van coronamaatregelen is dat dit de individuele keuzevrijheid zou schenden. “Het is mijn lichaam”, stellen ze, “en ik beslis zelf wat daarmee gebeurt.” Of ze verzetten zich tegen de coronapas die hen de vrijheid ontneemt om naar restaurant, bioscoop of sportschool te gaan. Maar de vrijheid om te doen wat je wilt, is nooit absoluut. De overheid legt altijd – en terecht – grenzen op, namelijk wanneer je schade aan anderen dreigt toe te brengen.

Lees ook:
Prof gezondheidsrecht raadt snelle vaccinplicht af: ‘Vergelijking met poliovaccinatie gaat niet echt op’

Als je een etenszaak wilt openen, zijn er regels rond voedselveiligheid. Als je wil autorijden, moet je eerst bewijzen dat je dat kan en vervolgens de verkeersregels respecteren. Dit zien we niet als ongerechtvaardigde inbreuken op onze vrijheid. Schadelijk voedsel verkopen of levensgevaarlijk rijgedrag zijn nu eenmaal geen legitieme opties en de overheid mag mensen bestraffen die daar toch voor kiezen.

Door Covid-19 vormen we helaas, gewoon door in elkaars buurt te zijn, een gezondheidsrisico voor elkaar. Naast lockdowns en afstand houden, bieden de vaccins ons tegenwoordig een extra beschermingsmiddel. Door de besmettelijkheid van delta en nu ook omikron ziet de overheid zich keer op keer genoodzaakt vrijheden in te perken om de zorg te vrijwaren.

Een algemene vaccinatieplicht is in deze omstandigheden een logische maatregel. Je niet laten vaccineren is, net zoals het aan je laars lappen van voedselveiligheid- of verkeersregels, geen legitieme optie meer. Het risico is reëel dat die keuze anderen schaadt, zowel door de grotere kans om het virus over te dragen, als door de verhoogde druk op het zorgsysteem (waardoor cruciale, geplande zorg uitgesteld moet worden).

Vaak wordt deze kwestie gezien als een dilemma, waarbij vrijheid en gezondheid met elkaar in conflict komen en tegen elkaar afgewogen moeten worden. Maar zo bekijken we voedsel- en verkeersveiligheid toch ook niet? Iemand die ongecontroleerde vleeswaren wil verkopen, of met 100 kilometer per uur voorbij een school wil razen, heeft geen recht op klagen. Gegeven de voorspelbare risico’s, hoor je zulke vrijheden sowieso niet te hebben.

Net als bij ander gedrag met maatschappelijke kosten, zoals roekeloos rijden of het milieu vervuilen, kan een verplichting soelaas brengen. Zo reken je die kosten het individu zelf aan. Een econoom noemt zoiets het ‘internaliseren’ van ‘negatieve externaliteiten’. Dat is niet raar, en ook niet onrechtvaardig.

Maar vergroot een vaccinatieplicht de polarisatie niet, omdat het koren op de molen van de vaccinweigeraars is? “Zie je wel, de volgende stap in de coronadictatuur!” Hier moeten we oppassen niet moreel te worden gegijzeld. De zorgplicht en het zorgsysteem vangen iedereen op, ook de vaccinweigeraars. Het is moreel ondenkbaar om ze aan hun lot over te laten. Die morele principes houden hen in leven. Maar ondertussen noemen zij het beleid onderdrukkend, discriminerend en segregerend, terwijl het net als doel heeft die zorg voor iedereen te bewaken. Als we nu niets ondernemen, om polarisatie of rellen te vermijden, worden onze morele principes tegen ons gebruikt, enkel en alleen om kwalijke reacties op een gerechtvaardigd beleid te vermijden.

Een vaccinatieplicht discrimineert niemand. Precies omdat iedereen het virus kan oplopen, horen we allemaal bij te dragen aan een systeem dat diegenen opvangt die het hardst worden getroffen. Een occasionele (booster)prik in de arm is dan een kleine moeite die we van iedereen kunnen en mogen verwachten.

Hoe kunnen we die plicht implementeren? Er zijn nu al kosten verbonden aan vaccinweigering. Als je niet recent genezen bent van Covid-19, moet je je als ongevaccineerde telkens laten testen wanneer je op reis of restaurant wilt. Maar je kan die kosten nog verhogen, door van een 3G- naar een 2G-beleid over te gaan, of door vaccinweigeraars gewoon een boete (liefst proportioneel aan hun inkomen) op te leggen en die middelen in de zorg te investeren. Als je dan alsnog een vaccin weigert, draai je zelf op voor de kosten van die keuze, zowel voor jezelf als voor anderen.

En het gekke is: dat is precies waar respect voor individuele keuzevrijheid om draait.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234