Dinsdag 16/08/2022

Opinie

Een supermaan is niet fenomenaal. Dat we maanbewegingen zo zorgvuldig kunnen beschrijven is dat wel

De
De "supermaan" in de VS.Beeld REUTERS

Gustaaf C. Cornelis is wetenschapsfilosoof (VUB en UA).

Gustaaf C. Cornelis

Veel cijfertjes omtrent 'supermaandag'. Sedert 26 januari 1948 staat dit najaar de volle maan het dichtst bij de aarde - op 16 oktober, 14 november en 14 december (ja, telkens met 29,53 dagen tussen; dat is de periode tussen twee volle manen). Door de band genomen staat de maan op ongeveer 385.000 kilometer van het centrum van de aarde, maar vandaag is dat om 12.22 uur slechts 356.509 kilometer.

Dat is overigens meer dan 1.000 kilometer dichter dan vorige én volgende maand. Vandaar dat ze bij NASA spreken van een 'extra-supermaan' - het verschil tussen 'super' en 'extra' zie je niet. De maan lijkt door de nabijheid zowat 14 procent groter en is 30 procent helderder dan een zogenaamde 'micromaan' - dat is een volle maan die het verst mogelijk ten opzichte van de aarde staat.

Gustaaf Cornelis. Beeld RV VUB 2016 - Saskia Vanderstichele
Gustaaf Cornelis.Beeld RV VUB 2016 - Saskia Vanderstichele

De vorm van de maanbaan kan het best beschreven worden als een ellips die samen met het middelpunt van de aarde rond een gemeenschappelijk punt waggelt (dat weliswaar binnen de aardomtrek ligt). Het gevolg is dat de afstand van de maan tot de aarde aanhoudend varieert en dat er momenten zijn waarop de maan al eens wat dichter, dan weer wat verder staat van de aarde.

Vandaag nadert ze om 12.22 uur zowat de dichtst mogelijke plek (het perigeum). De maan doet dat bijna op het moment dat ze recht tegenover de zon staat ten opzichte van de aarde en ze vol beschenen wordt (om 14.52 uur). Helaas bevindt de maan zich in onze contreien dan nog niet boven de horizon: vandaag verschijnt ze voor waarnemers in Brussel pas om 17.28 uur - een half uur na zonsondergang. We missen dus sowieso het moment suprême.

Maar het ganse fenomeen van de 'extra-supermaan' dreigt aan ons oog onttrokken te blijven: de kans op bewolking is vannacht immers erg groot. In de loop van de nacht is er een waterkansje dat de maan even komt piepen tussen de regenwolken. De volgende extra-supermaan zal zich voordoen op 25 november 2034. Probeer dus zeker de supermaan van 14 december mee te pikken.

Enkele bedenkingen.

1. Het overkomt iedereen weleens dat we de maan net na opkomst 'erg groot vinden'. Het hoeft dan niet eens om een supermaan te gaan - over die illusie gaat het hier dus niet. De supermaan is een natuurkundig fenomeen terwijl de 'maanillusie' tot het domein van de waarnemingspsychologie behoort.

2. Bij een volle maan denken mensen dat er van alles meer dan anders staat te gebeuren: meer moorden, ongevallen, geweld, geboortes, gokwinsten, alcoholisme en dies meer. Geen enkel wetenschappelijk onderzoek wijst echter in die richting. En weerwolven en vampieren zijn te gek om los te lopen. Wel is vastgesteld dat tussen nieuwe maan en volle maan de temperatuur aan het aardoppervlak stijgt met zowat 0,3 graden - het is natuurlijk denkbaar dat de maan daarbij een rol speelt, omdat ze het zonnelicht terugkaatst in de richting van de aarde.

Wat is pas echt fenomenaal? Het feit dat de mens in staat is de bewegingen aan het uitspansel zo nauwkeurig te beschrijven. Thales zou reeds meer dan 2.500 jaar geleden een zonsverduistering hebben voorspeld - een vergelijkbare berekening - en nu zijn we in staat om tot op de minuut voor elke plaats op aarde 'het gedrag' van de maan te voorspellen. Dat is voor mij de echte relevantie van de supermaan. Voor de rest doet ze eventjes denken aan een oversized pizza.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234