Donderdag 28/10/2021

Column

Een rechter die beleid maakt, ondergraaft de democratie

Mark Elchardus. Beeld ID/ photo agency
Mark Elchardus.Beeld ID/ photo agency

Mark Elchardus is emeritus professor sociologie aan de Vrije Universiteit Brussel en opiniemaker bij De Morgen. Zijn bijdrage verschijnt op zaterdag.

Een rechter besliste dat een aantal Sudanese illegale migranten niet mag worden uitgewezen, zelfs niet mag worden geïdentificeerd met de hulp van Sudanese ambtenaren. Zij mogen niet worden teruggestuurd naar Sudan, maar evenmin naar een Europees land.

Het gaat niet om vluchtelingen. Verschillende ngo’s liegen en omschrijven hen als dusdanig, maar de betrokkenen vragen geen asiel aan. Het gaat overduidelijk om illegale, economische migranten. Er wordt geen poging ondernomen om te zien of zij persoonlijk gevaar lopen bij terugkeer naar hun land. Dat kan ook moeilijk, aangezien zij niet mogen worden geïdentificeerd. Buitenlandse Zaken is niet spaarzaam met negatief reisadvies. Het geldt voor negentien landen, maar niet voor Sudan. De beslissing van de rechter steunt enkel op het gegeven dat Sudan niet democratisch is.

De beslissing van de rechter komt erop neer dat iedereen die naar Europa komt op zoek naar een beter leven, niet mag worden teruggestuurd als zijn of haar land een autoritair of dictatoriaal regime heeft. Dat laatste geldt momenteel voor iets meer dan 2,5 miljard mensen. Allen naar Sint-Martens-Latem dus. Het blijkt goed leven daar.

In feite is deze beslissing een keuze voor open grenzen. De uitspraak ondersteunt in de eerste plaats het bestaande systeem: het behoud van regimes zo schabouwelijk dat mensen emigreren; de even schijnheilige als meedogenloze pogingen om te verhinderen dat de emigrerende Afrikanen Europa bereiken; tienduizenden doden, en dan; open armen en open grenzen voor degenen rijk en sterk en roekeloos genoeg om de moordende tocht te ondernemen en te overleven. Ik walg van de mensen die daaraan meewerken. Maar mijn gevoelens doen er niet toe. Veronderstel even dat de uitspraak van de rechter wel menselijk en nobel zou zijn, zou bijdragen tot een waarlijk beter migratiebeleid. Zou zij dan een goede zaak zijn?

Neen toch. Een dergelijke beslissing, met zulke verstrekkende maatschappelijke gevolgen, dient te steunen op een politieke keuze en moet een draagvlak hebben in de bevolking. Zij kan niet het product zijn van een uitspraak van een rechter die dan enkel via een verdere juridische beroepsprocedure kan worden aangevochten.

Momenteel blijkt een meerderheid van de bevolking in nagenoeg alle Europese landen niet overtuigd van de voordelen van migratie. Uit een recent onderzoek van Chatham House in tien Europese landen, waaronder België, blijkt dat slechts één op de vier van oordeel is dat zelfs de reguliere arbeidsmigratie uit het verleden positief is geweest voor hun land. Zes op de tien Europeanen associëren vluchtelingen en migranten daarenboven, spijtig genoeg, met een verhoogd risico op terreur.

Nodig lijken een debat en voorlichting om alvast die associatie met terreur te ontkrachten. In het huidige klimaat opteren voor open grenzen, zonder debat, buiten politiek en democratie om, dat gaat zich wreken. Het al zo sterk verspreide gevoel dat de democratie slechts schijn is, dat stemmen geen zin heeft, dat de gevestigde partijen toch doen wat ze willen, zal verder toenemen. Politici houden er maar beter rekening mee dat zij verantwoordelijk worden gesteld, ook voor dingen zoals beslissingen van rechters, waar zij uiteraard geen vat op hebben. Zelfs een pedagogisch begenadigd minister van Justitie kan dat niet verhinderen. Veel erger nog is dat het vertrouwen in de rechtsstaat, onlosmakelijk verbonden met vertrouwen in rechters, zwaar op de proef wordt gesteld.

Dat de rechtsstaat kwetsbaar is, bewijzen de ontwikkelingen in Hongarije en Polen. In die landen geven boze mensen een meerderheid aan regeringen die de rechtsstaat en de democratie afbouwen. Die mensen doen dat omdat zij het gevoel hebben dat de huidige democratie geen echte democratie is. Zij zijn van oordeel dat de zogeheten rechtsstaat een regering van rechters is geworden. Rechters die hen niet langer beschermen, maar niet ter verantwoording kunnen worden geroepen. Het gebeurde al eerder in Europa. Precies dezelfde verwaarloosde gevoelens en frustraties hebben in het interbellum tal van autoritaire regimes gebaard.

Dit is niet de eerste keer dat in verband met migratie en asiel een rechter verregaande beslissingen neemt die de politiek toekomen. De huidige rechtsstaat blijkt niet opgewassen tegen zijn taak. Opleiding, selectie van personeel, werking van de rechtsbedeling, regel- en wetgeving, alles dient onder de loep gelegd en kritisch bekeken. De politieke partijen krijgen daarmee meteen een belangrijke opdracht: van zowel migratiebeleid als van de rechtsstaat een kernthema van de komende verkiezingen maken. Men mag van hen verwachten dat ze uitermate duidelijk zijn over het migratiebeleid dat zij willen en glashelder zeggen hoe zij de rechtsstaat willen aanpassen op een manier die zijn essentiële taak borgt en zijn draagvlak verstevigt.

Laten we partijen die over deze kwesties niets te melden hebben, gewoon negeren. Dat vergemakkelijkt alvast de keuze in het stemhokje.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234