Zaterdag 06/06/2020

OpinieAnaïs Van Ertvelde

Een pandemie zet op scherp welke bevolkingsgroepen als overbodig beschouwd worden

Een tijdelijk ziekenhuis ingericht in een conventiecenter in Madrid. Beeld AFP

Anaïs Van Ertvelde is auteur en historica. Aan de Universiteit van Leiden doet ze onderzoek doet naar de geschiedenis van sociale bewegingen in relatie tot lichaam, handicap en gender. Samen met Heleen Debruyne maakt ze Vuile lakens, een podcast over seks.

Als ik iets geleerd heb uit This Podcast Will Kill You is het niet dat er een pandemie zat aan te komen. Daarvoor waarschuwden de zoetgevooisde dames achter deze podcast over historische epidemieën elke aflevering. Gelukkig kan ik verdringen als geen ander. 

Nee, ik leerde dat een pandemie doorgaans op scherp zet welke bevolkingsgroepen er als overbodig gezien worden. Dat is ook dé les die we volgens de Canadese socioloog Gary Kinsman moeten trekken uit die laatste pandemie die hard bij ons binnenkwam. Dat we moeten oppassen voor gemakkelijke vergelijkingen met de aidscrisis zegt hij ook, maar evengoed, dat we kunnen leren uit het activisme van toen. En ons voortdurend de vraag moeten stellen: wiens gezondheid proberen we te beschermen? Waar zitten de discriminerende mechanismen in de manier waarop we reageren? 

Uiteraard zie ik de solidariteit en de hardwerkende zorgverleners die roeien met de riemen die ze hebben, maar er is toch iets dat ik niet van me af kan schudden. De lijstjes met wie er niet gered wordt wanneer de intensievezorgbedden op zijn. In Nederland staan daar mensen op die sterk hulpbehoevend zijn. Dat ruikt meer naar vooroordelen over welke levenskwaliteit mensen met een handicap ‘maar’ hebben dan naar medische beslissingen. De ‘disability paradox’ heet dat: mensen (ook artsen) zonder handicap schatten de kwalitatieve levensjaren van een persoon met een beperking steevast te laag in. Gezondheid en levenskwaliteit lopen zo door elkaar. Beide zijn bovendien geen onveranderlijke zaken maar het resultaat van politieke beslissingen over in welke sectoren en mensen we geld investeren.

Anaïs Van Ertvelde.Beeld Illias Teirlinck

En dan de opmerkingen in de kranten dat – een geluk bij een ongeluk! – corona een barmhartige moordenaar is die vooral wie oud en kwetsbaar is uit de bevolking wiedt. Denken opiniemakers dat mijn vrienden met een verzwakt immuunsysteem geen kranten kopen? En ja, veel Belgen doen hard hun best om de curve klein te krijgen en er voor te zorgen dat het nooit zo ver komt. Maar als het zo ver komt, vinden sommigen toch dat de ernstig gehandicapte helft van mijn vriendenkring minder het redden waard is. Mijn niet-gehandicapte vrienden verdienen hulp, maakt niet uit wat voor leeglopers het zijn. 

Het masker glijdt af. Je vermoedt altijd wel dat aan gehandicapte levens niet evenveel waarde wordt toegekend. Omdat ze een kostenpost voor de samenleving zouden zijn. Gezondheid en economisch nut lopen ook door elkaar. Dat verdringen wordt lastiger als je het zwart op wit ziet staan. In disability-Facebook-groepen vragen de leden zich angstig af of er voor hen even hard gevochten zal worden: “Ik wil geen paniek zaaien maar dit is mijn plan. Als ik ziek word, ga ik naar een ver ziekenhuis. Hopelijk hebben ze mijn medische gegevens daar niet. Dan verzwijg ik mijn medicatie en probeer ik mijn voorraadje pillen te nemen wanneer niemand kijkt. Misschien maak ik zo meer kans”, schrijft een jonge vrouw met een aangeboren spierziekte. Ze is verre van de enige.

Dus zie ik me genoodzaakt om Kinsman zijn vragen te stellen. Wie heeft er meer kans om uit de boot te vallen? Catalina Devandas Aguilar, de speciale VN-rapporteur, trok enkele dagen geleden al aan de alarmbel over de behandeling van mensen met een beperking tijdens deze crisis. Ze worden dubbel kwetsbaar gemaakt: hun bestaande zorgnoden worden niet gewaarborgd – onder andere door een gebrek aan beschermend materiaal – en ze ondervinden discriminatie in de manier waarop overheden op de crisis reageren. Alle VN-rapporteurs samen stuurden daarop een statement de wereld in met de titel: ‘Geen uitzonderingen onder Covid-19. Iedereen heeft recht op levensreddende ingrepen.’ 

In de VS dienden organisaties voor mensen met een beperking klacht in tegen staten die triëren op basis van cognitieve handicap of spierziekte. Ook het European Disability Forum (EDF) schreef een open brief aan de Europese leiders. Triage op basis van een handicap, hoe ernstig die ook is, kan absoluut niet. EDF roept op om betere waarborgen tegen discriminatie te voorzien in de coronamaatregels, en om de organisaties van mensen met beperkingen bij de beslissingen te betrekken. De media wordt gevraagd om geen taalgebruik te hanteren dat de ongelijkheid verder normaliseert. 

Laten we niet toestaan dat de huidige chaos aan de mensenrechten tornt. Want één zaak is uitgemaakt. In een wereld waarin we het altijd moeilijk hebben om de waarde van mensen met een beperking te zien, moeten we ons verzetten om die denkbeelden uit onze respons op deze pandemie te houden.

Een coronapatiënt aan de beademing. De VN moesten erop wijzen dat iedereen recht heeft op levensreddende ingrepen, ook mensen met een beperking, stelt Van Ertvelde vast.Beeld Photo News
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234