Vrijdag 14/08/2020
Paul De Grauwe.Beeld DM

OpiniePaul De Grauwe

Een overheid die objectief en neutraal existentiële beslissingen kan nemen? Die bestaat niet, zéker niet in België

Paul De Grauwe is econoom aan de London School of Economics. Zijn bijdrage verschijnt tweewekelijks.

Ten gevolge van de coronacrisis worstelen duizenden kleine en grote ondernemingen met een overlevingsvraag. Hun inkomsten zijn ingestort en ze hebben daardoor te weinig liquiditeiten om hun vaste kosten te dekken. Het faillissement dreigt. Als we laten begaan zullen duizenden ondernemingen verdwijnen en zullen er honderdduizenden nieuwe werklozen zijn, en zal er permanente schade zijn aangebracht aan het economisch weefsel. Een echte opleving na de pandemie is dan uitgesloten. 

Gelukkig beschikt de Belgische overheid over voldoende middelen om dit te beletten. Ze kan door premies en goedkope leningen de noodzakelijke liquiditeiten verschaffen. Ze wordt hierin ook door de Europese Centrale Bank gesteund, die massaal Belgische (en andere) staatsobligaties koopt. De middelen zijn er dus. Zoals in een oorlog moeten alle beschikbare middelen gebruikt worden om groter onheil te vermijden. Bestaande middelen niet gebruiken is schuldig verzuim.

Toch gaan nu stemmen op die zeggen: ‘Nee, niet doen. De overheid heeft onvoldoende geld. Daarom mogen alleen de levensvatbare ondernemingen gesteund worden. De anderen, die moeten maar verdwijnen.’ Er wordt dan meestal een vrome wens toegevoegd: de overheid moet de ontslagen werknemers helpen nieuwe banen te vinden en moet een klimaat scheppen die de creatie van nieuwe bedrijven steunt. Zucht. Zo vervliegen vrome wensen.

Het probleem met de visie dat alleen levensvatbare ondernemingen in deze coronatijden mogen worden gered is dubbel. Ten eerste rijst de vraag hoe je levensvatbaarheid meet. Je kunt de huidige boekhouding van elke onderneming onder de loep nemen en de solvabiliteit analyseren. Gaan we besluiten dat ondernemingen niet meer levensvatbaar zijn als ze nu grote verliezen lijden en dreigen een negatief eigen vermogen te hebben? Gaan we dan concluderen dat die niet gesteund mogen worden? Nee, zeggen de voorstanders van een levensvatbaarheidstest. Niet de boekhouding van dit jaar (want die wordt teveel door de coronavirus beïnvloed), maar die van vorig jaar. Zo ontdekken we of er geen problemen waren vóór de coronacrisis. Ondernemingen die vorig jaar een zwakke solvabiliteit hadden en geen of onvoldoende winsten maakten, die steunen we niet. Dat zijn toch zombiebedrijven. Die laten we sterven. 

Ik vrees dat die oefening bijzonder moeilijk en tijdrovend wordt, terwijl elke dag bedrijven, levensvatbaar of niet, over de kop gaan. Maar zelfs als we dit praktisch probleem kunnen oplossen, stelt zich een tweede, nog groter probleem. De ondernemingen die door de levensvatbaarheidsrechters ter dood worden veroordeeld, blijven niet bij de pakken zitten. Ze hebben dikwijls politieke connecties die ze zullen gebruiken om de executie te vermijden. En hoe groter de veroordeelde onderneming, hoe sterker de politieke connecties. Het resultaat van levensvatbaarheidstribunalen zal dan zijn dat vooral de grotere, beter politiek geconnecteerde ondernemingen zullen ontsnappen aan de doodstraf en de middelen zullen toegeschoven krijgen om te overleven.

Het idee dat de overheid moet beslissen welke bedrijven moeten worden gesteund en dus mogen overleven, en welke bedrijven niet mogen worden gesteund en dus ten grave worden gedragen, steunt op een fictie van een overheid die objectief en neutraal dergelijke existentiële beslissingen kan nemen. Die overheid bestaat niet, en zeker niet in België. Geef je de overheid dat soort macht, dan krijg je willekeur. 

Het probleem is hetzelfde als met het industrieel beleid van weleer. Dat ging ervan uit dat de overheid door premies en financiële steun de veelbelovende toekomstgerichte ondernemingen moest steunen. ‘To pick the winners’ was toen het motto. Dat heeft niet gewerkt omdat die overheid overstelpt werd door de velen die beweerden toekomstgericht te zijn. Vandaag wordt de overheid gevraagd ‘to pick the losers’, om die dan te laten sterven. Dat zal nog minder goed werken. 

Ik besluit hieruit dat de overheid alle ondernemingen die getroffen worden door het corona-onheil moet steunen, levensvatbaar of niet. Die overheid heeft er de middelen voor. Later, als de pandemie voorbij is, zal de markt de triage doorvoeren en de niet-levensvatbare ondernemingen scheiden van de levensvatbare.  

Zoals u ziet, beste lezer, ben ik een echte liberaal gebleven. 

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234