Zondag 08/12/2019

Opinie

Een onbewoonbare aarde: Hollywood-horror of degelijke klimaatjournalistiek?

Landbouwgebied in Australië is getroffen door de droogte. "De wereld zal blijven opwarmen de komende eeuwen, ongeacht welke maatregelen we nu ook nemen." Beeld REUTERS

Manuel Sintubin is geoloog aan het departement Aard- en Omgevingswetenschappen van de KU Leuven. Tim Smits is communicatiewetenschapper aan het Instituut voor Mediastudies van de KU Leuven.

“The Uninhabitable Earth. Famine, economic collapse, a sun that cooks us: What climate change could wreak – sooner than you think”, kopte een essay in New York Magazine. Het schetste het worstcasescenario van extreme klimaatopwarming die de wereld tegen 2100 grotendeels onleefbaar maakt. De reacties uit de klimaatwereld blijven niet uit. Climate Doomsdayism, Climate Disaster Porn, de grote woorden worden niet geschuwd om dit apocalyptische essay met de grond gelijk te maken. Dit extreme klimaatalarmisme wordt dan ook op gelijke voet gezet als de klimaatontkenning. Beide leiden nergens toe, maar is dat zo? 

Hoe heetgebakerd moeten we communiceren over de warmer wordende toekomst van onze wereld? Wat is de beste manier om mensen te overtuigen en te motiveren om anders te gaan leven en denken om voor een leefbare wereld te zorgen voor onze kleinkinderen, achterkleinkinderen en de generaties daarna?

Tim Smits. Beeld RV
Manuel Sintubin. Beeld KUL

Het kwaad is geschied

Want laat er ons geen doekjes om winden. De wereld zal blijven opwarmen de komende eeuwen, ongeacht welke maatregelen we nu ook nemen. Het kwaad is geschied. De enige keuze die we nu nog hebben, is hoeveel warmer de wereld zal worden en hoe lang de klimaatopwarming nog zal duren alvorens de aardse systemen de opwarming beginnen te temperen. Wat u en ik nu doen, heeft geen zichtbaar effect en wat we collectief doen heeft slechts een heel traag en moeilijk meetbaar effect.

Actie is dus nog wel belangrijk en de vraag is of horrorberichten dit kunnen verwezenlijken. Tijd dus om ook de communicatie rond klimaatwetenschappen wat academischer aan te pakken. Overdreven angst, zoals in de horrorscenario’s, wordt door leken vaak gebruikt om iemand alsnog te overtuigen. Denk ook maar aan weerzinwekkende beelden op tabaksverpakkingen of harde campagnes rond verkeerssensibilisering. Maar de wetenschap leert ons al veel langer dat dit doorgaans niet werkt. Een angstaanjagende boodschap slaagt er vooral in om aandacht te trekken. Het probleem is dat die aandacht vervolgens kwalijke gevolgen heeft. Omdat het te angstaanjagend is en er niet meteen een oplossing is, gaan mensen typisch de angst wegredeneren. Zo denkt de burger wellicht dat het met dat klimaat nog wel zal meevallen, of dat “men” wel een oplossing zal vinden, of dat het eigen individuele gedrag toch geen verschil uitmaakt. 

Werkt zo’n angstaanjagende boodschap dan nooit? Toch wel. Voorzien van een duidelijke oplossing kan het wel werken. Daar wringt natuurlijk het schoentje als het om het klimaat gaat, want er is niet één duidelijke oplossing en al zeker niet een oplossing die unaniem gedragen wordt. Extreem klimaatalarmisme werkt dus niet.

Sense of urgency

Hoe dan wel communiceren? Een (matig) alarmerende boodschap mag nog wel om de sense of urgency te bewaren, maar verder moeten we communiceren met boodschappen die betrekking hebben op de dagelijkse realiteit van mensen en op een positieve manier stimuleren. Burgers nemen dagelijks beslissingen over het gebruik van transportmiddelen, toestellen, maaltijden, enzovoort. Sceptici zullen die individuele gedragingen een druppel op een hete (aard)plaat vinden, maar zelfs al hebben die geen rechtstreeks effect, dan kunnen ze nog steeds de houding veranderen. Op die manier worden we tenminste voorbereid op meer ingrijpende maatregelen wanneer de overheden die willen inzetten (of kunnen we als burgers zo de deur openen voor politieke moed om die maatregelen te nemen). We moeten mensen dus aanzetten tot eenvoudige acties die vooral een positief verschil kunnen maken in hun eigen leven.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234