Zaterdag 24/10/2020
Vincent Stuer.Beeld DM

ColumnVincent Stuer

Een nieuwe regering kan ook de politieke bestuurscultuur aanpakken, en dat is hoog nodig

Vincent Stuer is schrijver en werkt voor de Renew Europe-fractie in het Europees Parlement. Hij schrijft tweewekelijks voor deze krant, afwisselend met Mark Elchardus.

Mijn eerste dagen op een ministerieel kabinet waren een beetje vreemd. De vorige ploeg had bij vertrek zowat alles meegenomen of ter plekke laten vallen, als was het een studentenkamer de dag na de diploma-uitreiking. Niemand had er zicht op hoe je mensen aanwerft of een laptop krijgt. Zelfs de stekkers van de diepvries waren uitgetrokken. De eerste contracten die de minister tekende waren voor een kabinetssecretaris, een kabinetschef en een verdelgingsfirma die het ongedierte uit de keuken kwam wegruimen.

Toen ging het nog om een aflossing tussen twee ministers van dezelfde kleur. Je wilt niet weten wat er zoal gebeurt als, na pijnlijke verkiezingen, twee vijandige ploegen het roer van het schip doorgeven.

Politiek management

In de Verenigde Staten is een transitie een strak gestructureerd proces (minstens: tot Trump kwam). Dat moet voorkomen dat er al te grote gaten vallen, maar dwingt de inkomende administratie ook scherp te stellen op het beleid dat ze wil gaan voeren en hoe. Een oefening in politiek management.

Een halfjaar voordien hebben de twee presidentskandidaten al een ‘transition chair’ aangeduid die het aanspreekpunt vormt voor de administratie die ze misschien zullen leiden. Tussen hun verkiezing en hun eedaflegging hebben ze nog twee en een half intensieve maanden om plannen uit te tekenen en personeel in stelling te brengen. Het is dan ook een enorme operatie: door het winner-takes-allprincipe hangen aan 1 president meer dan 100 agentschappen vast met 4.000 zuiver politieke benoemingen, waarvan 1.200 met een hoorzitting in de Senaat.

Consultants worden erbij gehaald om agentschappen door te lichten, processen en profielschetsen uit te tekenen, mensen te selecteren en begeleiden, en de leiderschapsstijl van de president om te zetten in de praktijk. Barack Obama gaf er 9,3 miljoen dollar aan uit. Hillary Clinton zou er ‘de beste transitie ooit’ van maken. Er is zelfs een Center for Presidential Transition. In België of Vlaanderen is er helemaal niets.

Er is zelfs geen wetgeving over wat er met kabinetsarchieven moet gebeuren, onderstreepte nieuwssite Apache naar aanleiding van de zaak-Jambon, zodat ministers ze als privéarchief beschouwen en niet eens verplicht zijn ze te bewaren. Zo kon het gebeuren dat de zittende minister van Binnenlandse Zaken bij vragen over zijn voorganger via een omweg op zoek moest naar stukjes van de waarheid. En Jan Jambon zelf waarschijnlijk de kelder in dook. Dat staat helemaal haaks op de buitensporige rol die kabinetten in ons systeem vervullen.

In De Croo I zitten meer mensen met consultingervaring en managementdiploma’s dan ooit tevoren. In wat Boston Consulting Group en co over het Amerikaanse transitiemodel gepubliceerd hebben, vinden ze hopelijk inspiratie om de omslag naar een betere bestuurscultuur te maken. Objectivering, professionalisering en transparantie zijn nodig om de bestuurlijke ernst in dit land te herstellen.

Organisatie bepaalt cultuur

In het Europese systeem wordt een nieuwe ploeg verplicht om goed voorbereid aan de start te komen, zowel inhoudelijk als organisatorisch. Kandidaat-commissarissen worden door het Europees Parlement mondeling en schriftelijk op de rooster gelegd, hun dossierkennis getest, hun wereldbeeld doorgelicht en hun financiële belangen uitgespit. Het helpt om de bestuurskwaliteit van individuele politici, maar ook de samenhang van de hele Commissie van bij het begin te verhogen. Elke Commissievoorzitter geeft zijn of haar ploeg een eigen organogram waarin de krachtverhoudingen meteen vervat liggen. Het zijn de administraties die commissarissen en voorzitter bijstaan, maar daarin ligt ook het risico: ze durven weleens te vergeten dat de politiek haar eigen rol en logica heeft. Te veel continuïteit is ook niet goed.

Om als regering echt impact te hebben, heb je meer nodig dan goede mensen en ideeën. Het vraagt om een organisatievorm die uiteenlopende meningen, analyses en belangen kanaliseert, en vervolgens beleidskeuzes laat uitvoeren doorheen de hele machinerie van een moderne overheid. Om modern politiek management dus, van een soort die de voorbije regeringen ontbraken.

De huidige transitie kan de scheefgegroeide bestuurlijke cultuur beginnen recht te trekken. De waanzin van de voorbije jaren zet hopelijk aan tot een rolverdeling die elk van de partijen in ere laat en zo de slagkracht van de politiek weer een beetje herstelt. Ernst en professionalisme zullen deze regering maken, zo niet trekt de kiezer de stekker eruit.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234