Zondag 05/07/2020

OpinieManu Pintelon

Een nieuwe gevangenis in Dendermonde? Een verloren investering

De oude gevangenis van Dendermonde.Beeld Tim Dirven

Manu Pintelon is criminoloog en lid van vzw De Huizen, die streeft naar detentie ter bevordering van reïntegratie. Hij is nationaal coördinator van Rescaled, Europese beweging voor kleinschalige detentie.

De gevangenissen barsten opnieuw uit hun voegen. Exact 10.883 mensen zitten achter tralies in België. Dat is maar liefst een overcapaciteit van 1.862 personen. “We hebben dringend nood aan nieuwe gevangenissen”, klinkt het bij het kabinet van justitieminister Geens (CD&V). Geloven we nog steeds dat het bouwen van nieuwe gevangenissen de oplossing is voor dit probleem? Zullen ze opnieuw een enorme som geld ophoesten en het probleem weer enkele jaren uitstellen? Of is het misschien eens tijd om het probleem daadwerkelijk op te lossen?

Vier vragen over de overbevolking

De Belgische gevangenissen zitten (nog steeds) overvol. Ons land telt momenteel 10.833 gedetineerden voor slechts 9.219 plaatsen.‘Nieuwe gevangenissen brengen geen oplossing, want ze zitten direct weer vol.’

Maandag werd het licht op groen gezet om de werken aan de nieuwe massagevangenis in Dendermonde weer op te starten. Deze gevangenis werd ontworpen in 2009, maar werd geremd door protesten en procedureslagen. Na tien jaar, een hoop geld en tonnen energie werd de vergunning op 24 juli 2019 goedgekeurd. Minister Geens sprak toen op Twitter: “Goed nieuws!” Maar dat er opnieuw zoveel geïnvesteerd wordt in een gigantische gevangenis is allesbehalve goed nieuws voor de reïntegratie van de gedetineerden.

Focus op controle

Het gevangeniscomplex van Dendermonde is een kopie van de gevangenis van Beveren, maar dan met een 120-tal extra plaatsen in de gang. Toen in 2014 de gevangenis van Beveren in werking trad, werd deze aangekondigd als een veelbelovend modern complex. Ondertussen weten we beter. Zoals de vele andere gevangenissen bezit ook Beveren tal van gebreken en ex-gedetineerden die hervallen in de criminaliteit. Daarnaast is zowel Beveren als Dendermonde gebaseerd op het aloude Ducpétiaux-model (1830), gebouwd voor cellulaire afzondering met de focus op controle en beveiliging. Een methode die verouderd is en sinds jaar en dag negatieve effecten met zich meedraagt. Toch beslist de regering verder te investeren in dit soort instituties.

Hoe zal de gevangenis van Dendermonde het dan beter doen dan de andere?Beeld Bas Bogaerts

Zal het nieuwe Dendermonde toch in staat zijn de negatieve effecten te vermijden? Indien de regering beslist om een enorme som geld op te hoesten moeten we toch weten of deze investering vruchten zal afwerpen. Al te vaak wordt er geïnvesteerd in penitentiaire aangelegenheden die vroeg of laat vraag hebben naar verdere investeringen. Een vicieuze cirkel die ons bakken geld kost. Maar toch goed nieuws?

De problemen van het huidige gevangenissysteem zijn gekend: druggebruik, suïcide, geweld, personeelstekort, stakingen, overbevolking, hoge graad van recidive, onhygiënische leefomstandigheden, veroordelingen door het Europees Comité voor de Preventie van Foltering en ga zo maar door. Onlangs was er het incident in de gevangenis van Sint-Gillis, gevolgd door een geval van agressie naar een cipier in de gevangenis van Brugge. Dit zijn allemaal gebeurtenissen die ontstaan in ons huidige gevangenissysteem. 

Het feit dat deze incidenten telkens maatschappelijke commotie veroorzaken duidt op een grote ontevredenheid over het systeem. Deze incidenten zijn niet nieuw, maar de samenleving verwacht – terecht – meer van detentie dan vroeger. En toch zal in Dendermonde hetzelfde systeem gereproduceerd worden. Hoe zal de gevangenis van Dendermonde het dan beter doen dan de andere? Hoe kan er op een persoonlijke manier aan reïntegratie gewerkt worden in een mastodont van 440 gedetineerden? Hoe wordt het leven in zo’n gevangenis genormaliseerd?

Staking

Woensdagavond 11 december start de 24 urenstaking in alle gevangenissen. Op deze manier willen de twee grootste vakbonden een duidelijk signaal geven aan de volgende federale regering. Ook wij willen dat doen: politici, vergeet de gevangenissen niet! Het is onze plicht om aan de alarmbel te trekken. Helaas doen we dat al jaren, net zoals de vele stakingen. Het is reeds duidelijk dat er dringend iets moet veranderen in ons penitentiair luik, dermate dringend dat kleine veranderingen niet meer volstaan. We kunnen zo blijven sleutelen aan de lekkende kraan; denken we niet dat het tijd is om die te vervangen?

Met onze vzw De Huizen leggen we al jaren uit dat kleinschalige detentiehuizen, die gedifferentieerd zijn op vlak van begeleiding en veiligheid en beter verankerd zijn in de samenleving, efficiënter en effectiever zijn om reïntegratie te bevorderen. Het concept komt wel tegemoet aan de doelstellingen van de strafuitvoering zoals de wet die bepaalt.

Het wordt stilaan tijd om het penitentiair erfgoed uit een vorige tijd af te wijzen en de problematische vicieuze cirkel te doorbreken. Een regering die aan de toekomst bouwt, moet durven te investeren in toekomstgerichte projecten. Projecten die het probleem niet uitstellen maar oplossen. Deze regering gaat de samenleving voor vijftig jaar een detentiecomplex opsolferen waarvan we nu al weten dat het ‘securitaire overkill’ zal produceren ten nadele van een goede begeleiding van gedetineerden. Zijn we ondertussen niet allemaal bewust van het feit dan het anders moet? Dermate anders dat de graad van overbevolking verdwijnt door een daling in het recidivecijfer.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234