Dinsdag 25/06/2019

Opinie

Een koele kerkmens, maar zeker niet de kleinste

Staf Nimmegeers, toen hij nog pastor was in de Brusselse Finistèrekerk. Beeld Filip Claus

Staf Nimmegeers is priester op rust en ex-senator.

Het niet zo onverwacht overlijden van kardinaal Danneels zal geen grote emoties losweken, hij was geen gevierde en populaire kerkleider. Hij zal de geschiedenis ingaan als een begaafde intellectueel, met een open geest en niet het minst als een gewiekste diplomaat, bijvoorbeeld als internationaal voorzitter van Pax Christi. 

Regelmatig heb ik met hem contact gehad en in verschillende omstandigheden, zelfs met koffie en cognac erbij, was er nooit iets dat op warmte leek. Hij heeft nooit ervaring opgedaan als gewone pastor. Vanuit het landelijke Kanegem was het een opeenvolging van seminarieprofessor tot universiteitsprofessor, doctoraten in Leuven en Rome, synodes, conferenties en congressen. Daarom luisterde hij zo gretig naar mijn verhalen over het reilen en zeilen in een passantenkerk in Brussel (Nimmegeers was dertig jaar priester in de Brusselse Finistèrekerk, red.).  

Hij kende de mens wel vanuit zijn cursussen, maar weinig uit dagelijks contact met hen. De personen die hij ontving in Mechelen kwamen steeds op bezoek bij een autoriteit en filterden hun verhaal. 

Hij kon ook hard overkomen. Zo organiseerde ik ooit een panel rond een nieuwe film over Thérèse de Lisieux en naast vrijzinnigen en journalisten had ik ook een karmelietes van achter haar tralies gehaald. De arme zuster raakte zo van streek dat ze onpasselijk werd, zodat iedereen te hulp schoot. Danneels was er ook bij, bleef op zijn stoel zitten en zei droogjes: “Dat is psychosomatisch, laat ons voortdoen” en hij dronk zijn glas rosé leeg.

Voor de rest had hij een voorkeur voor religieuzen wegens hun spirituele opleiding. Hij zei ooit: “Veel priesters geloven niet.” Eén keer heb ik hem in lichte paniek gezien. Ik gaf vanuit Luxemburg tv-commentaar bij het bezoek van Johannes Paulus II. Van daaruit reisde die naar Brussel. Danneels klom in volle gewaad op de commentatorset om te vragen: “Weet je of er in Brussel al wat volk op straat komt? Het wordt toch niet zoals in Nederland?”

Kardinaal Godfried Danneels draagt de middernachtmis voor in Brussel. Beeld BELGA

Ik kon onmogelijk voorzien hoe hij zou reageren toen ik ging melden dat ik bij de komende verkiezingen kandidaat was voor de senaatslijst van… de sp.a. Hij verroerde geen vin en zei gewoon: “Loop eens een uurtje rond in de stad.”  Een uur later zei hij: “Natuurlijk wist ik dat je dat ging doen, je had een slechtere partij kunnen kiezen.” Vier jaar later drong hij aan om er nog een senaatsmandaat bij te doen. Ikzelf was echter geen kandidaat meer, ik had een te grote ontgoocheling opgelopen in de politiek.

Waar hij wel een kater aan heeft overgehouden, is het feit dat wijlen koning Boudewijn geen gehoor gaf aan zijn compromisvoorstellen in de abortuskwestie. Tussen Laken en Mechelen heeft het mijns inziens nooit meer echt goed geboterd.

Kardinaal Danneels was een echte kerkmens, niet een kerkvorst zoals die vroeger genoemd werden. In het Vaticaan werd hij door velen als een gevaar gezien. Hem werd verweten “de kerk in België te hebben doodgemaakt”. Hierbij doelde men op de abortus- en euthanasiewetten in ons land. Iets waar hij uiteraard direct niets mee te maken had. 

Naast de stormachtige onthullingen rond seksueel misbruik in de kerk en zijn al te halfslachtige, te gemakkelijke halve excuses heeft hij kerkelijk België wel ontkracht. Pijnlijk, maar in de lijn van zijn karakter, is het schrijnend tekort aan inleving in de gesteltenis van de slachtoffers van seksueel misbruik. De ‘Danneels-tapes’ waren op dat vlak illustratief. De ernst van deze situatie heeft hij zich veel te laat gerealiseerd, zelfs genegeerd. 

Secularisatie

Een even grote fout heeft hij begaan door het niet begrijpen en zich bewust worden van de oprukkende secularisatie, vooral in Vlaanderen. Hij was onmachtig om de oorzaken van dit alles te begrijpen. Hij uitte die onmacht in zijn herhaalde vraag: “Wat hebben we de mensen toch misdaan?” Kanegem behoort tot het verleden, dat heeft hij volgens mij niet ingezien.

Het neemt niet weg dat hij op mondiaal vlak enorm werk geleverd heeft door zijn steun aan bevrijdingstheologen en vooral met zijn inzet rondom de verkiezing van de huidige paus. Deze is mede door zijn diplomatieke inzet paus geworden, ze delen dezelfde opinies over de noodzakelijke kerkhervormingen. In een vliegtuig-interview verklaarde de paus dat Danneels de tweede man was en zijn vriend. Danneels, een kleine paus?

Hij zal zeker zijn plaats innemen naast de kerkfiguren uit zijn land die de wereld rond bekend zijn: Mercier, Suenens, Cardijn. Hij is zeker niet de kleinste.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden