Maandag 27/06/2022
Mark Coenen. Beeld DM
Mark Coenen.Beeld DM

ColumnMark Coenen

Een goudmijn voor de uitgeverij, een goudmijn voor de lezer én een lichte hernia voor mij

Mark Coenen is columnist.

Mark Coenen

Gisteren lag hij plots voor de deur: de haast ontilbare feesteditie van het Groot woordenboek van de Nederlandse taal. Het is de eerste die ik koop en meteen ook het duurste boek dat ik mij ooit aanschafte. En dan kreeg ik nog 30 euro korting dankzij voorinschrijving. Een goudmijn voor de uitgeverij, een goudmijn voor de lezer. Omdat ik er mij een lichte hernia aan tilde moet ik het een paar dagen kalm aan doen, maar dat drukt de leespret geenszins.

Ik zit al een paar uur te bladeren in de drie turven als was ik weer een puber die zijn eerste Playboy leest. Woordporno: het bestaat en men kan er ook verslaafd aan geraken.

Het begint al bij het uitpakken: de drie delen zitten samengeperst in een strakke houder en schurken zich zo dicht tegen elkaar aan dat het lijkt dat ze liever met rust gelaten worden dan dat men hen openklapt en savoureert. Na veel wrikken en wroeten lukt dat en gaat de nieuwe wereld open. Die geur! Haast niets ruikt beter dan zo’n luxueus ingebonden boek.

Vijftien edities gingen deze vooraf, de eerste dateert uit 1864 en werd geredigeerd door de gebroeders Calish, die gewoon met naam en voornaam in het colofon staan. Vanaf de derde editie hoort er ook een aanspreektitel bij, ongetwijfeld om het wetenschappelijke aanzien van het woordenboek te verhogen: het gaat hier over een reeks eerbiedwaardige prof. dr., dr., drs. en uitzonderlijk zelfs een gewone lic. Uit beide landen minstens eentje. Een graad is nodig, anders kom je er niet in.

De inleiding windt er geen doekjes rond. “Het verhaal van de grondlegger van dit woordenboek is vreselijk,” schrijft uitgever Jaap Parqui, “maar ik moet eerlijk bekennen dat ik elke keer weer geniet van het dramatische effect als ik vertel over de etterende zweren.” De grondlegger van dit epos, Johan Hendrik Van Dale, stierf in 1872 aan de pokken.

Gelukkig gaat Parqui niet te veel in detail, maar schrijnend is wel dat Van Dale stierf nog voor hij zijn standaardwerk afhad. Hij kwam niet verder dan de letter Y. De kans dat de gewone lezer verder komt dan de letter Y lijkt mij ook klein. Er zullen wel gekken zijn die elke bladzijde tot zich nemen, maar dan zijn waarschijnlijk toch alleen maar mensen met dr., drs. dan wel lic. voor hun naam.

Ongetwijfeld zullen statutaire kwezels struikelen over de nieuwigheid dat er bij geslachtsaanduiding naast mannelijke of vrouwelijk ook het non-binaire x opgenomen is. Taal weerspiegelt de werkelijkheid en die is veranderlijk. Dat ook een eerbiedwaardig monument als Van Dale dat beseft en toepast is bemoedigend.

Maar wat een rijke breedsporige taal hebben wij. Er staan bovendien weer een rist prachtige nieuwe woorden in. Avondgrauwen. Wildebeestenlucht. Regenboogland. Jamaarbrigade. Leedmagneet. Fabeltjesfuik. Zombiebaan. Heerlijk!

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234