Zaterdag 25/01/2020

Opinie

Een Europees leger door Russische ogen

Deense tanks tijdens een NAVO-oefening in Polen, juni 2015. Beeld EPA

Eva Claessen is praktijkassistente Slavistiek en Oost-Europakunde aan de KU Leuven.

De roep om een Europees leger klinkt de jongste jaren hoe langer hoe luider. Die oproep spoort met geopolitieke ontwikkelingen die voor een groeiend gevoel van onveiligheid in Europa hebben gezorgd. Het optreden van Rusland in Oekraïne is een pertinent voorbeeld: de annexatie van de Krim en de destabilisatie van Oost-Oekraïne.

Naar aanleiding van de groeiende perceptie dat Rusland een bedreiging vormde voor Europa lanceerde Europese Commissievoorzitter Jean Claude Juncker in 2015 de idee van een Europees leger. Dat zou Rusland overtuigen, klonk het, dat Europa zijn waarden zou verdedigen tegen dreiging van Moskou.

Eva Claessen. Beeld rv

Nu Trump president is verkozen, wordt het voorstel herhaald. De NAVO en de Verenigde Staten zijn vraagtekens geworden. Zou Amerika onder aanvoering van een leider die neigt naar isolationisme Europa nog te hulp schieten als het Oude Continent bedreigd wordt?

Een 'ja' is niet langer evident.

Het is opmerkelijk dat bij vergelijking van deze twee oproepen tot een Europees leger de Russische reactie hierop compleet verschilt. Waar er bij de oproep van 2015 nog sprake was van 'een Europees-Amerikaans militair complot tegen Rusland', wordt het nu voorgesteld als een actie van de Europese Unie tegen de overheersing van de NAVO door de creatie van een eigen instelling. Ook de invloed van Amerika in Europa zou sterk verminderen. Zoals een artikel van Politikus.ru het stelde: "Als de wens bestaat om de Amerikaanse druk op Europa te verlichten, dan lijkt het initiatief van een Europees leger zeer verstandig."

Ook over de haalbaarheid van de oprichting van het leger is er een duidelijke evolutie voelbaar. Waar er in 2015 sterke twijfel bestond onder de Russisch media over de mogelijkheid tot oprichting, door de tegenkanting van Engeland, is deze twijfel in 2016 afwezig door de recente Brexit. Engeland was namelijk de grootste tegenstander van het project. Vooral de Britse minister van defensie Earl Howe was daar heel helder in en uitte in 2015 dan ook zijn verzet tegen het treffen van "maatregelen die de bekwaamheid van onze eigen militaire macht ondermijnen, of die leiden tot competitie met en duplicatie van de NAVO, dat de hoeksteen is van onze verdediging".

Toch wordt deze oproep voor een Europees leger niet gezien als een bedreiging. Dit komt doordat het niet gepaard is gegaan met een duidelijke verwijzing naar de nood tot bescherming tegen Rusland. In plaats daarvan wordt het gezien als een veiligheidsmechanisme dat de NAVO misschien niet zou kunnen vervangen, maar toch zeker zou kunnen verzwakken. In teken van de positionering van troepen in de Baltische staten zou een verzwakking van de NAVO voor Rusland een positieve ontwikkeling zijn.

Is de oprichting van een Europees leger dan een goed idee?

Enerzijds kan de creatie van zo'n veiligheidsmechanisme de werking van de NAVO sterk verzwakken. In dat geval zou Europa in een zwakke positie terechtkomen. Anderzijds is er wel iets te zeggen voor de oprichting van een overkoepelend Europees leger, dat zonder de tussenkomst van de NAVO snel kan reageren op een mogelijke dreiging. In dat geval moeten er wel goede afspraken gemaakt worden tussen de NAVO en de Europese Unie over de structuur en de instellingen van zo'n leger.

Als een goede samenwerking met de NAVO mogelijk is, blijft de vraag wel bestaan of Rusland een tweede leger zo dichtbij zijn grenzen positief zou onthalen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234