Woensdag 04/08/2021

OpinieHenri Heimans

Een einde maken aan de hongerstaking? Haal inspiratie bij Verhofstadt I

null Beeld Tim Dirven
Beeld Tim Dirven

Henri Heimans is magistraat op rust. Hij kreeg de Prijs voor Mensenrechten 2015.

Na de overstromingsramp die gepaard gaat met onnoemelijk menselijk leed, tekent zich een nieuw humanitair drama af bij de groep hongerstakende asielzoekers en hun familie.

We zijn in een volledige patstelling en impasse geraakt, terwijl opnieuw mensenlevens in gevaar zijn. Stoere harde taal en sloganeske oproepen zullen mensenlevens niet kunnen redden. Van de overheid verwachten we nu een zeer urgente pragmatische aanpak die een verder drama kan tegenhouden. Maar de aanpak moet ook kordaat en efficiënt zijn, én met respect voor de fundamentele mensenrechten.

Op dit ogenblik is er geen ruimte meer voor uitgebreide debatten over het Europese asielbeleid en het thema van de migratie. Er is ook geen plaats meer voor de semantische discussie van de voorbije weken over het begrip ‘collectieve regularisatie’ dat nooit correct wordt gedefinieerd, alsof men met één pennentrek alle hongerstakers een verblijfsvergunning wil toekennen, tijdelijk of definitief.

Inspiratie bij Verhofstadt I

Misschien kan er inspiratie gezocht worden in de operatie die de regering-Verhofstadt I doorvoerde (12 juli 1999 – 12 juli 2003), twintig jaar geleden. Een coalitie van VLD/PRL (nu Open VLD/MR), PS/SP (nu Vooruit) en Ecolo/Agalev (nu Groen) vaardigde toen de ‘Wet van 22 december 1999 betreffende de regularisatie van het verblijf van bepaalde categorieën van vreemdelingen verblijvende op het grondgebied van het het Rijk’ uit. De wet werd toen zeer energiek in werking gesteld door de toenmalige innemende PRL-minister van Binnenlandse Zaken, Antoine Duquesne (1941-2010). Hij droeg de democratische waarden hoog in het vaandel en voerde een krachtdadig maar ook humaan immigratiebeleid. Als architect van een geslaagde regularisatieoperatie heeft hij zich altijd integer en moedig gedragen. Men is er toen wel in geslaagd om de regeringspartners met eigen gevoeligheden en onderscheiden standpunten over migratie tot een werkbaar compromis te brengen zonder zich vast te rijden in een symbolische strijd.

Deze regularisatiecampagne had niets vandoen met een collectieve regularisatie. De wettelijke criteria om een verblijfsvergunning te bekomen waren strikt omlijnd:

- daadwerkelijk in België verblijven op 1 oktober 1999 (dus meer dan drie maanden vóór de inwerkingtreding van de wet);

- hetzij de erkenning van de hoedanigheid van vluchteling hebben aangevraagd zonder een uitvoerbare beslissing te hebben ontvangen binnen een termijn van drie of vier jaar;

- of ernstig ziek zijn;

- of humanitaire redenen kunnen laten gelden en duurzame sociale bindingen in (het land) hebben ontwikkeld.

De beoordeling van die criteria werd niet toevertrouwd aan de Dienst Vreemdelingenzaken, maar aan tijdelijk opgerichte regularisatiecommissies, voorgezeten door een werkende magistraat of een op rust, en verder samengesteld uit advocaten en mensen uit het middenveld. Alle aanvragen werden strikt individueel behandeld na een tegensprekelijk debat waarbij de aanvrager zich kon laten bijstaan door een advocaat of vertrouwenspersoon en indien nodig een tolk. De bewijsstukken waarop een aanvrager zich baseerde werden grondig én toch snel onderzocht en desnoods toegelicht; frauduleuze stukken en complaisanceattesten werden gedetecteerd en overgemaakt aan de bevoegde parketten.

De regularisatiecommissies namen geen eindbeslissing maar adviseerden de minister in de individuele gevallen; de minister moest wel motiveren waarom hij eventueel de adviezen niet volgde.

Geen nattevingerwerk

Ik had het voorrecht om in een dergelijke commissie te zetelen en mijn perceptie was dat we in een hels tempo individuele adviezen verleenden die wettelijk correct waren, rechtvaardig én ook humaan. In die commissies werd gestreefd naar een consensus en er werd er streng over gewaakt dat de motivering alle elementen bevatten die van aard waren de beslissing te staven. Er was zeker geen sprake van nattevingerwerk. De zittingen verliepen in een serene, menselijke sfeer met grote luisterbereidheid. Vele schrijnende toestanden werden toen opgelost en de hele operatie heeft geen zogeheten aanzuigeffect teweeggebracht.

Regularisatiemodaliteiten kunnen worden aangepast aan de huidige situatie, maar niets doen aan de snel degraderende toestand is geen optie. Dit vergt politieke moed én een humane ingesteldheid.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234