Zondag 25/08/2019

Taalblog

Een burn-out parkeer je niet even op je iCloud

Ann De Craemer Beeld Eric de Mildt

Ann De Craemer is schrijfster en taalcolumniste voor demorgen.be. In oktober verschijnt van haar en Jan Hautekiet het boek Heerlijk Helder. Weg met krommunicatie!

Gisterenavond vond op Facebook een heuse taalfinale plaats. Het ging voor één keer niet over wie het best kan spellen - zowat de enige taalwedstrijd die ooit media-aandacht krijgt - maar om wie er het best in slaagt een oud spreekwoord op te poetsen. 'Paarse krokodillentranen', zo luidt de naam van de wedstrijd, en het voorbije jaar gingen vijftig bekende Nederlandse 'woordkunstenaars', verdeeld over de categorieën schrijvers, copywriters, muzikanten, rappers en cabaretiers, de strijd met elkaar aan over wie het mooiste moderne alternatief voor een oud gezegde kan bedenken. Dat is nodig, vinden de initiatiefnemers van Paarse Krokodillentranen, want, klinkt het op hun site, 'we leven in een tijd van veel zeggen in weinig woorden (Twitter/WhatsApp), en laat daar nou precies de kracht van spreekwoorden liggen. Onze spreekwoorden zijn alleen nooit aangepast aan de moderne tijd en wachten vaak al eeuwen op waardige opvolgers. De uitdrukkingen die ooit gebruikt werden om iets ingewikkelds uit te leggen, zijn in veel gevallen zelf ingewikkeld geworden. Het is dus hoog tijd om de spreekwoorden op te poetsen en terug te brengen in onze spreektaal.'

Ik weet niet of ik het daar volledig mee eens ben: oude spreekwoorden brengen onze geschiedenis tot leven, en net dat maakt ze vaak zo boeiend. 'Zachte heelmeesters maken stinkende wonden', 'bakzeil halen', 'peentjes zweten', 'een lans breken voor iets': het zijn gezegden waarvan de achtergrond ons iets vertelt over vroeger, toen ridders nog met een lans vochten en peentjes een ander woord voor de inhoudsmaat 'pintjes' was.

Ik keek dus met enige argwaan naar het initiatief van Paarse Krokodillentranen, maar met de winnaar van gisteren ben ik meer dan tevreden. De Arubaans-Nederlandse rapper Rico mag zich in 2015 'Grootste Taalvirtuoos van Nederland' noemen: hij maakte van 'de koekoek en de sijs hebben niet dezelfde wijs' de hedendaagse variant 'Achmed en Fred dragen niet dezelfde pet.' Van mij mag zijn spreekwoord snel deel gaan uitmaken van ons alledaagse taalgebruik, en eigenlijk vind ik het zelfs even sterk als het origineel.

Op de site van Paarse Krokodillentranen staan nog meer moderne spreekwoorden die ik graag in onze taal geïntroduceerd zou zien. Zo bedacht columniste Renske de Greef deze versie voor het (inderdaad wat oubollige) gezegde 'in het huis van de gehangene spreekt men niet van de strop': 'je vraagt niet aan een kalkoen wat hij met kerst gaat doen.' Schitterend alternatief. Ook zangeres Maaike Ouboter bewijst dat ze niet alleen met haar tekst van 'Dat ik je mis' uitblonk in taal: zij maakte van 'zolang de ezel zakken draagt, heeft de kruier hem lief' het veel begrijpelijkere 'vrienden voor het leven zolang ze rondjes geven'. Voor 'zuinigheid met vlijt bouwt huizen als kastelen' kwam schrijver Herman Koch dan weer met 'beter werkloos bij de kachel dan rood staan op het strand.' Misschien wel het mooist (en grappigst) vind ik het alternatief van rapper Sticks voor 'een zondagse steek houdt geen week'. Het is een spreekwoord dat waarschijnlijk weinig mensen meteen begrijpen en dat betekent dat wie op zondag werkt, dat in de week zal betalen. De moderne variant: een burn-out parkeer je niet even op je iCloud.

Applaus op alle banken voor Paarse Krokodillentranen, dat laat zien dat een taalwedstrijd veel meer kan zijn dan bepalen wie het best de dt- of andere regels beheerst.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden