Vrijdag 04/12/2020

OpinieHans-Willem Snoeck

Een ‘brave new world’, maar dan één die écht moedig en nieuw is

Hans-Willem Snoeck.Beeld Thomas Sweertvaegher

Hans-Willem Snoeck is professor in de geneeskunde (microbiologie en immunologie) aan de Columbia University in New York.

Sommigen vragen zich af wanneer de coronamaatregelen versoepeld kunnen worden. Een redelijk antwoord is als de fractie positieve testen onder 3, en liefst onder de 1 procent duikt. Een andere vraag is hoe de toekomst eruit ziet. Dit zijn geen zorgen voor later. Er zijn goede redenen om daar nu over na te denken, en het kan leiden tot een meer leefbare wereld.

Een eerste reden is dat de mens snel vergeet, een goede evolutionaire strategie om trauma te verwerken, een slechte strategie om trauma te voorkomen. We zijn na de eerste golf snel in onze oude gewoontes teruggevallen, met alle gevolgen van dien. Misschien denken we nu het helderst over de toekomst.

Ten tweede is deze crisis nog niet voorbij. Groepsimmuniteit is groeiende, maar mogelijk niet blijvend. Een vaccin zal waarschijnlijk voorlopig niet effectief genoeg zijn om dit virus de wereld uit te helpen. Velen zullen het vaccin weigeren. De logistiek om een groot deel van de bevolking snel te vaccineren, hebben we nog niet. Zelfs bij controle is het risico op importgevallen reëel. Volgende golven kunnen komen.

De derde reden is dat dit niet de laatste pandemie is. Dit is een zoönose, een besmetting uit het dierenrijk. Omdat de mensheid geen immuniteit heeft tegen een nieuwe zoönose, is iedereen vatbaar. HIV komt van primaten, pandemische griep van varkens en pluimvee, Ebola, Nipah, Hendra en Marburg van vleermuizen. Dit SARS-CoV-2 is het derde dodelijke vleermuiscoronavirus in minder dan 20 jaar. Onze invasie van de natuur, onze landbouw, en onze overbevolkte, geconnecteerde wereld zijn vermenigvuldigende risicofactoren. De kans dat we tegen 2030 niet nog eens geconfronteerd gaan worden met een potentieel pandemisch virus is bijna nul. Een nieuwe uitbraak van een vleermuiscoronavirus werd in 2015 al voorspeld. Die voorspelling blijft geldig.

Dit probleem is controleerbaar, maar we moeten snel naar een meer resistente maatschappij evolueren, zonder een nefaste stap terug naar het oude normaal te zetten.

Wie dacht we in onze medische (over)capaciteit moesten knippen, moet die mening herzien. Dat we beschermingsmateriaal moeten opslaan, lijkt nu evident. Maar er is meer nodig. Elk virus kan snel opgespoord worden door een PCR-test. We hebben loodsen vol PCR-toestellen nodig, inclusief de benodigde reagentia, die moeten vervangen worden voor ze vervallen zijn. De capaciteit om snel, massaal en laagdrempelig te testen is onze eerste verdedigingslijn en de beste investering op lange termijn.

Internationale samenwerking is essentieel. Uitbraken moeten vroeg geïdentificeerd en in de kiem gesmoord worden. Dat liep mis met SARS in 2002, en dat liep ook nu mis.

Flexibele maatregelen

De drempel voor flexibele maatregelen moet laag zijn om de economische en humanitaire drama’s die we nu zien te voorkomen. Thuiswerk, zij het niet noodzakelijk fulltime, zou de norm moeten worden voor wie kan. Overschakelen naar een groter aandeel van thuiswerk zou naadloos moeten kunnen, bijvoorbeeld als de fractie positieve testen boven 3 procent neigt. Een deels hybride onderwijssysteem dat in dezelfde omstandigheden onmiddellijk kan overschakelen op volledig online onderwijs waar mogelijk zou, gecombineerd met flexibel thuiswerk, misschien zijn voordelen hebben: gezinsbanden kunnen versterkt worden, de dagelijkse routine is niet noodzakelijk een routine meer, het verkeer en de druk op het openbaar vervoer verminderen. 

Het ontwerp van openbaar vervoer, werkvloer, kantoren en scholen kan aangepast worden om virusverspreiding te beperken. Andere aanpassingen bevorderen het psychosociaal welzijn. Steden met lichter autoverkeer, minder kantoren, meer groen en meer ruimte voor horeca in de buitenlucht zullen velen toejuichen. Ruimtelijke ordening zou lessen moeten trekken uit de enorme nood aan open ruimte tijdens deze crisis.

Getroffen sectoren zullen zichzelf moeten heruitvinden, en niet rekenen op het tijdelijk soelaas van de volgende versoepelingsgolf. De horeca zal bijvoorbeeld intermittente sluitingen van activiteiten binnenshuis in haar businessplan moeten opnemen. We moeten tijdens een pandemie gerichte economische steunmaatregelen snel kunnen invoeren. Een pandemie is namelijk geen beurscrisis of natuurramp. Het is te voorzien en vereist zijn eigen aanpak.

En, last but not least, dit is de crisis van de ongelijkheid. De socio-economische zwakkeren worden het meest getroffen door het virus, door de economische weerslag, en door het gedwongen overschakelen naar afstandsonderwijs. Ze zijn daarom ook dikwijls het minst bereid om maatregelen op te volgen, wat een vicieuze cirkel veroorzaakt. Een minder ongelijke maatschappij is ook meer weerbaar.

Een brave new world, die echt moedig  en nieuw is, is niet noodzakelijk een pandemie-geïnspireerde dystopie. Hopelijk is het geen utopie.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234