Maandag 19/08/2019

Opinie Klimaat

Een boom biedt evenveel verkoeling als tien airco’s

In Vlaanderen verdwijnen elk jaar zeven hectare aan open ruimte. Beeld Benoit De Freine

Jan Vilain is landschapsarchitect en stedenbouwkundige bij Infopunt Publieke Ruimte (Voetgangersbeweging vzw). Hij is hoofdredacteur van het vakblad Publieke Ruimte.

Daags nadat het KMI code rood afkondigde, legde BOS+ een oplossing tegen de hitte op tafel: zes miljoen extra bomen. Het aantal spreekt tot de verbeelding en plaatst ons meteen ook met de voeten op de grond. Zes miljoen? Dat betekent in Vlaanderen twintigduizend bijkomende (!) bomen per gemeente. Sceptici zullen zich afvragen of dat allemaal wel nodig en haalbaar is. De hitte is bovendien toch maar van korte duur?

Dat sommige opiniemakers en influencers deze weersomstandigheden minimaliseren tot een fait divers is zorgwekkend. “Honderdduizenden Belgen gaan op vakantie in veel warmere oorden. Met wat gezond verstand overleven we de hitte wel”, is de redenering. In zuiderse landen zijn het levensritme, de leefomgeving, de architectuur en de publieke ruimte afgestemd op het veel warmere klimaat. Bij ons is dat niet het geval. Wij houden geen siësta, onze huizen zijn niet witgekalkt, onze winkelstraten hebben geen luifels en openbare drinkfonteinen zijn veeleer uitzondering dan regel. Schaduw en beschutting zijn in veel straten ver te zoeken. 

Voor zwakke en oudere mensen in een milder klimaat kan plotse en extreme hitte fataal zijn. Tijdens de Europese hittegolf van augustus 2003 overleden in Italië 18.000 mensen meer dan in het jaar ervoor. In Frankrijk waren het er 15.000. In Nederland, Groot-Brittannië en België lieten meer dan 2.000 mensen het leven door de hitte. Het is dan ook bijzonder cynisch om het hitteprobleem te reduceren tot een paar warme dagen.

Jan Vilain. Beeld rv

Microklimaat

Ook deze zomer ervaren we klimaatverandering aan den lijve. Actief zoeken naar oplossingen en erin investeren is geen overbodige luxe. Zo staat het gunstige effect van bomen op het microklimaat wetenschappelijk vast. Je hoeft geen onderzoeksrapport te lezen om te weten dat een straat met bomen in de zomer koeler is dan een zonder. Waarom blijven de budgetten voor groenvoorziening in veel steden en gemeenten dan zo ondermaats? 

Met meer dan vierhonderd gemeenten is België een van de koplopers in Europa voor de ondertekening van het Burgemeestersconvenant. De ondertekenaars beogen door hun verbintenis om de 20% CO2 reductiedoelstelling van de E.U. tegen 2020 te behalen en te overtreffen. In het convenant staat letterlijk: ‘Adaptatiemaatregel: meer bomen in de straat’. Vierhonderd burgemeesters knikken enthousiast ‘ja’ en dan verdwijnt zo’n overeenkomst in de schuif. 

Op het terrein ontbreekt het aan daadkracht. Elke dag verdwijnen in Vlaanderen zeven hectare open ruimte. In Brussel moeten alweer vierhonderd volwassen platanen wijken voor een bouwproject. Klimaatmaatregelen hebben nochtans geen politieke kleur, ze dienen het belang van elke burger. Bomen kosten in verhouding tot harde infrastructuurwerken niet veel en hun rendement is veel groter. Ze leveren ‘ecosysteemdiensten’ - diensten met een economische waarde die de natuurlijke omgeving levert aan de maatschappij zoals luchtzuivering, drinkwater, bestuiven van gewassen en klimaatregulering. In twittertaal wordt dat dan “Eén boom biedt evenveel verkoeling als tien airco’s”.

Zes miljoen bomen klinkt onrealistisch veel. Vrij vertaald: één boom per Vlaming. In elke tuin een bijkomende boom of struik en voor elk appartementsblok een nieuw buurtparkje. Als Vlaanderen zich efficiënt wil wapenen tegen hitte en verdroging maar ook tegen extreme neerslag en overstromingen, is er werk aan de winkel. Burgerplicht en politieke wil moeten elkaar op alle niveaus vinden en aanvullen. De nieuw verkozen gemeentebesturen wacht een belangrijke taak om stevig te investeren in een klimaatbestendige publieke ruimte.

Het initiatief alleen overlaten aan burgers, steden en gemeenten is geen optie. Ook de volgende Vlaamse regering zal een fikse duit in het zakje mogen doen. De ontwikkeling van duizenden hectaren stadsrandbossen en natuurgebieden moet hand in hand gaan met vergroening op gemeentelijk niveau. 

De volgende Vlaamse regering wacht de uitdaging om van ‘klimaat’ de gemeenschappelijke noemer te maken waarin alle ministerportefeuilles evident investeren maar ook de return on investment plukken op vlak van volksgezondheid, energie, economie, toerisme, dierenwelzijn, sport, stedenbeleid, landbouw, natuurontwikkeling ... Voor elke minister valt er winst te rapen. Vanuit helikopterperspectief is zes miljoen bomen opeens geen onrealistisch getal meer. Een nieuwe boom voor elke Vlaming. Zou dat geen mooie start zijn voor de volgende Vlaamse regering?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden