Woensdag 23/10/2019

Een boekhoudersakkoord als Bourgeois I kan Peeters I zich federaal niet permitteren

Beeld PHOTO_NEWS

Carl Devos is politicoloog (UGent) en De Morgen-columnist.

Deze week rusten en studeren federale regeringsmakers in het laatste basiskamp voor de miljardenklim. Volgende week leveren sherpa's hen af aan de voet van de barre tocht. Sinds enige tijd worden we druppelsgewijs voorbereid op het snijdend vergezicht dat die federale top zal opleveren: de klap zal nog forser zijn dan die van Bourgeois I.

Hou u dus maar vast aan de takken van de bomen, storm zal komen. Eén waarin we allemaal wat meer voor onszelf moeten zorgen. De vraag is hoeveel 'verbinding' er na 17 miljard besparing - want naar verluidt zonder de minste belastingverhoging - nog mogelijk is. Er lijkt meer frisse wind op komst.

De Vlaamse formatie was al in menig opzicht opmerkelijk. Zowel de making of als het akkoord zelf schrijven geschiedenis. Dat eerste is ronduit ingenieus, althans voor liefhebbers van politieke knoopkunsten. CD&V bindt N-VA aan een Belgische regering zonder staatshervorming, N-VA laat de federale formatie confederaal vanuit de Vlaamse starten. Al is ook de lezing mogelijk dat de federale formatie de Vlaamse dicteert. CD&V pakt het premierschap, N-VA slaat elke opmerking over de communautaire misoogst onderuit met de sloophamer van het PS-model. De liberalen dienden op het einde als smeerolie voor dit masterplan.

Mevrouw Rutten is een sterke voorzitter, maar mirakels vermag zij niet. Als onderdeel van de package deal die haar coalitiepartners ook voor de federale regering sloten, mocht Open Vld twee bijzetministers leveren in de Vlaamse N-VA-CD&V-regering. De liberale inhoudelijke inbreng, lieten ze bij N-VA en CD&V fijntjes horen, beperkte zich tot minimaal geschuif tussen komma's. Dat heet een kwestie van respect te zijn. Uit respect voor Open Vld, die anders in een moeilijke spreidstand terechtkwam, mochten de Vlaamse liberalen aanschuiven. Uit respect voor N-VA en CD&V nam Open Vld hun regeerakkoord over. Al hadden ze er, nog voor de inkt van het regeerakkoord droog was, al openlijke kritiek op.

Veel verder dan 'u zal wel zien' raakt hun verweer tegen het verwijt van liberale inhoudelijke irrelevantie voorlopig niet. Dan zijn er wel twee Vlaamse liberale ministers, de cynische manier waarop de Vlaamse formatie haar afloop kende, is een historisch statement over de betekenis van het Vlaams liberalisme, dat blijkbaar een door anderen geschreven regeerakkoord zomaar kan overnemen. Dat zal, veel meer dan de pijnlijke afwikkeling van de ministerkeuze, nog vaak voor liberale voeten gegooid worden. Dat de partij-op-overschot zich de komende jaren stevig zal moeten bewijzen, is alvast geen investering in de interne stabiliteit van Bourgeois I. Gelukkig is er enkel nog een linkse oppositie. Die zich geen beter regeerakkoord kon wensen om tegen te strijden.

De Vlaamse regering verdient lof voor het feit dat ze het budgettaire huis op orde zet. Een belangrijke en moeilijke opdracht. Er is puin geruimd, ontsporingen ingeperkt. De budgettaire doelstellingen zijn bereikt, zonder die zo symbolische belastingverhoging. Dat leidt tot een forse sanering van de overheid, die niet zonder gevolgen voor de dienstverlening kan blijven, en een forse verhoging van onze eigen 'verantwoordelijkheid'. Er is geen formele lastenverhoging maar een feitelijke kostenverhoging (bijdragen naar verbruik) voor modale gezinnen. Wonen, studeren, kinderen, zorgverzekering, openbaar vervoer, verenigingen..., de prijsverhogingen zijn talrijk. Ondertussen lekken de ingrepen zachtjes naar buiten. Achter in het atomaschrift staat de miljardendeal: een half voor lastenverlaging, een half voor welzijn.

Bourgeois I heeft onmiskenbaar haar sociale flank, door die sociale investering en het feit dat ze bij veel maatregelen de absolute onderkant beschermt, weliswaar zonder voldoende geïntegreerd armoedebeleid. Maar het middenstuk ziet af, en de top blijft ongemoeid. De zo begeerde fiscale bevoegdheid (bijdragen naar vermogen) blijft grotendeels in de kast en de bedrijven buiten schot. We kregen Vlaamse bestuurders die keuzes maakten: de begrotingspapieren zijn in orde. Maar voorts: welk ander enthousiasmerend traject is er? Welke hoop en visie spreekt uit deze ploeg?

Zo'n regeerakkoord kan Peeters I zich niet permitteren. Het federale moet meer zijn dan een boekhoudersnota. Al zal de begroting vaak de grensrechter van politieke discussies zijn: ambities staan snel budgettair buitenspel. De federale opdracht is groter en biedt daardoor minder ontsnappingsruimte dan de Vlaamse. Zeker als die 17 miljard enkel via snijwerk gevonden moet worden. Al verwachten de meesten ook lastenverhogingen die een andere naam krijgen.

Hervormingen
Maar een 'sociaaleconomische' regering moet ruimer zijn dan een besparingsregering. Peeters I kan zich niet enkel achter hoge cijfers verbergen, hoezeer die ook alle passages overkappen. De hervorming van de sociale zekerheid, met voorop de gezondheidszorg en pensioenen, van de energie- en de arbeidsmarkt, van het fiscaal systeem en nog veel meer hebben ongetwijfeld financiële impact op de lopende begroting, maar het gaat om de toekomst van generaties. Die meer verdienen dan simpelweg het gevoel dat iedereen meer 'zijn plan moet trekken'. De mededeling dat de federale cijfers kloppen, zal, hoe indrukwekkend ook, dus geenszins volstaan.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234