Zondag 19/09/2021

BoekenRecensie

Edouard Louis reikt zijn moeder de hand in ‘Strijd en metamorfose van een vrouw’ ★★★★☆

De Franse schrijver Edouard Louis debuteerde in 2014 met het spraakmakende 'Weg met Eddy Bellegueule'. Beeld AFP
De Franse schrijver Edouard Louis debuteerde in 2014 met het spraakmakende 'Weg met Eddy Bellegueule'.Beeld AFP

De Franse auteur Edouard Louis (°1992) blijft fanatiek wroeten in zijn familiale ­achtergrond. In Strijd en metamorfose van een vrouw doorleeft hij ‘de geruïneerde ­levensjaren’ van zijn moeder. Tot zij zich abrupt ontworstelt aan de uitzichtloosheid.

Een tedere foto van zijn moeder, door haarzelf genomen toen ze een jaar of 20 was, ergens in de jaren tachtig. Een zweem van een glimlach, alleszins. Vreugde? Dat weten we niet zeker. ‘Op dit kiekje doet alles in haar houding, in haar blik, in hoe haar haren vallen, aan vrijheid denken, aan de oneindige mogelijkheden die ze had, en misschien ook aan geluk’, noteert Edouard Louis.

Het teruggevonden beeld treft hem diep. Maar Louis beseft dat het een bedrieglijke momentopname is. Hij wéét hoe het daarna verder ging met Monique Bellegueule. Hij zat er als jonge snaak met zijn neus op. Toen ze met zijn redeloze, alcoholische vader samenwoonde, vijf kinderen (onder wie een tweeling) opvoedde en de vernederingen en de armoede haar als een klem inkapselden. ‘Twintig door mannelijk geweld en gebrek verminkte en haast volledig geruïneerde levensjaren, tussen haar vijfentwintigste en haar vijfenveertigste, de leeftijd waarop anderen experimenteren met het leven, met vrijheid, met reizen, met zichzelf leren kennen.’

In Strijd en metamorfose van een vrouw legt Louis dat droefgeestige leven in het Noord-Franse gat Hallencourt onder de microscoop. En ook het ‘gevecht van een zoon die geen zoon wilde worden’. Want hijzelf deed driftig zijn duit in het zakje om haar te kleineren: ‘Ik deed al het mogelijke om je afwezigheid te organiseren.’ Op schoolfeestjes en leraarsontmoetingen weerde hij haar, uit schaamte: ‘Ik voerde oorlog tegen je.’ Later, als scholier in Amiens en als beursstudent aan de Parijse Ecole Normale Supérieure, verwijdert hij zich van zijn klasse en voelt hij zich ‘een sociale dissident uit wraak’.

Het klinkt niet onbekend voor wie Louis’ ophefmakende debuut Weg met Eddy Bellegueule (2014) las. Daar blikte Louis fel en niets­ontziend terug op die door alcoholmisbruik, racisme en vechtpartijen getekende jeugd in een Noord-Frans arbeidersmilieu, waar zijn homoseksualiteit het voorwerp van beschimping werd. Maar in Ze hebben mijn vader vermoord (2018) begroef Louis de strijdbijl met zijn vader. Om vervolgens de politici die de arbeidersklasse tot ‘armoede’ veroordelen aan het kruis te nagelen. Hier, in dit vermoedelijke sluitstuk van zijn familietrilogie, zien we hoe hij ook zijn moeder – geschoffeerd door zijn debuut – de hand reikt.

Gevangene thuis

Toch wringt het. ‘Waarom heb ik de indruk dat ik een treurig verhaal schrijf, terwijl het mijn bedoeling is het verhaal van een bevrijding te schrijven?’, vraagt hij zich af. Er zijn inderdaad weer de adem afsnijdende scènes in deze gejaagde kroniek van een vergeten leven. Zeker nadat haar tweede man – Louis’ vader – na een werkongeval arbeidsonbekwaam is geworden, bestaan Moniques dagen uit een oneindig ritueel van huishoudelijke taken. Ze is ‘een gevangene van de thuisruimte’, waar een tirannieke atmosfeer heerst en haar man haar degradeert tot een ‘dikke koe’. Ontsnappen lijkt onmogelijk, ze wil make-up gebruiken, haar rijexamen halen, reizen… maar elke droom wordt steeds weer vermorzeld. ‘Haar leven was een voortdurend schouderophalen geworden’, stelt Louis vast.

Tot ze haar man onherroepelijk de deur wijst en zijn spullen in vuilniszakken op de stoep zet. Er begint een nieuw leven, eerst in een sociale woning, en later in Parijs, waar ze zelfs Catherine Deneuve ontmoet en met haar een sigaretje deelt. Als surplus is er de verzoening met de zoon, dat ooit ‘afstotelijk buitenbeentje’. Een toenadering die begon met een afstand, want ‘onze verwijdering had ons dichter bij elkaar gebracht’.

Strijd en metamorfose van een vrouw is minder hard dan het soms drammerige Ze hebben mijn vader vermoord. Dit gaat over ‘het recht om vrouw te zijn’ en het gevecht ‘tegen het niet-bestaan dat je werd opgedrongen door je leven en het leven met mijn vader’.

Bij Louis is literatuur politiek en overvleugelt het vertoog weleens de vertelling. Filosofen en ­auteurs als Roland Barthes, Michel Foucault, Didier Eribon en Annie Ernaux bevruchten steeds weer zijn teksten, bijzonder alert als hij is voor verstoorde machtsverhoudingen. Toch hervindt hij hier de balans tussen literatuur en activisme. Omdat het Franse wonderkind zich volkomen inleeft in haar misère en metamorfose. Met een hernieuwde blik legt hij zijn jeugd en gedrag in de weegschaal én snijdt hij ook in eigen vlees. Bijna ontroerend hoopt hij dat dit kleine boek voor zijn moeder tenslotte ‘de woning is waar ze zich veilig voelt’.

Edouard Louis, ‘Strijd en metamorfose van een vrouw’, De Bezige Bij, 102 p., 17,99 euro. Vertaling Reintje Ghoos en Jan Pieter van der Sterre. Beeld RV
Edouard Louis, ‘Strijd en metamorfose van een vrouw’, De Bezige Bij, 102 p., 17,99 euro. Vertaling Reintje Ghoos en Jan Pieter van der Sterre.Beeld RV
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234