Woensdag 16/10/2019
Tarik Fraihi. Beeld Tim Dirven

Column

Echt politiek leiderschap gaat niet enkel over de volgende verkiezingen, maar vooral over de volgende generaties

Tarik Fraihi is politiek directeur van Groen en algemeen voorzitter van het Vermeylenfonds. Zijn nieuwe wisselcolumn met Joachim Pohlmann verschijnt op vrijdag.

Deze week was het weer zover. Ik keek voor de zoveelste keer naar The Gatekeepers. Doe ik vaker als ik inspiratie nodig heb en mijn eigen twijfels onder ogen wil zien. The Gatekeepers is een spraakmakende documentaire die in 2012 een Oscarnominatie kreeg. In de film nemen zes voormalige directeurs van de Israëlische binnenlandse inlichtingendienst Shin Bet plaats voor de camera. Vrank en vrij leggen ze een voor een hun biecht af. De openhartige gesprekken worden afgewisseld met uniek archiefmateriaal. De koelbloedige mannen vertellen onomwonden hoe ze opdracht gaven voor liquidaties, massa-arrestaties, geheime operaties, ondervragingen en martelingen. Met een zekere bitterheid kijken ze terug op hun levenswerk: de veiligheid garanderen van de staat Israël.

De uitspraken van de gewezen directeurs van Shin Bet zijn onthutsend en onthullend. Over het veiligheidsbeleid van Israël verklaart de ex-directeur Carmi Gillon onverholen: “Wij maken het leven van miljoenen mensen ellendig”. De oudste van het zestal, Avraham Shalom, geprezen en gevreesd door zijn opvolgers, meent dat Israël door de bezetting van de Palestijnse gebieden van karakter is veranderd en wreed is geworden. Volgens Shalom gedraagt Israël zich tegenover de Palestijnen net zo slecht als de Duitse bezetter tijdens de Tweede Wereldoorlog ten aanzien van de Fransen, de Belgen en de Nederlanders. De charismatische Ami Ayalon verwijst naar de banaliteit van het kwaad van Hannah Arendt, wanneer het gericht doden van ettelijke honderden mensen een bijna betekenisloze industriële activiteit wordt. Geconfronteerd met een citaat van Yeshayahu Leibowitz, een toonaangevende filosoof die een jaar na de Zesdaagse Oorlog van 1967 voorspelde dat de bezetting van de Palestijnse Gebieden tot een moreel failliet van Israël zou leiden en dat de staat zou verworden tot een koloniaal regime met alle negatieve gevolgen voor de vrijheid van meningsuiting en de democratie, gaat Yuval Diskin - de meest recente chef van Shin Bet - hier volmondig mee akkoord.

De introspectie van deze mannen doet menig wenkbrauw fronsen en de documentaire kreeg veel kritiek. Voor de ene is de film een regelrechte aanval op Israël en zijn politiek in de Palestijnse gebieden, voor de andere niet meer dan een spitsvondige propagandastunt die de morele en militaire superioriteit van Israël moet bewijzen. Hoe dan ook, de film zorgde voor enige commotie. Waarschijnlijk omdat de kijkers geen duidelijk antwoord krijgen. De uitspraken in de film creëren verwarring. Aan de ene kant tonen de heren bijvoorbeeld een zekere beroepstrots bij een geslaagde operatie, en aan de andere kant een minachting voor het vermoorden van mensen. Het blijft iets onnatuurlijks, zoals een geïnterviewde het stelt, om in een handomdraai het leven te nemen van mensen. Meedogenloosheid en empathie gaan hand in hand. De complexe en uitzichtloze situatie van het Israëlisch-Palestijns conflict maakt dat ze als mens worstelen met moeilijke politieke, militaire, ethische en emotionele beletsels. De contextuele chaos creëert ook een conceptuele verwarring. Wie zijn de terroristen? Waar ligt de grens tussen goed en kwaad? Of om het met de begripvolle woorden van een van de voormalige hoofden van Shin Bet uit te drukken: “In de ogen van de Palestijnen zijn wij (de Israëlische veiligheidsdiensten, TF) de terroristen”. Eén ding wordt snel duidelijk bij het bekijken van de film. In een oorlogslogica heb je alleen maar verliezers. Zij die veel verliezen en zij die minder verliezen.

Voor mij gaat de documentaire niet alleen over het Israëlisch probleem, maar ook over het gebrek aan politiek leiderschap. De directeurs van Shin Bet zijn stuk voor stuk gedesillusioneerd in hun politieke leiders en koesteren weinig hoop voor de toekomst. De bazen van de inlichtingendiensten zijn managers die professioneel gesproken de dingen goed doen en van hun leiders verwachten dat ze politiek de goede dingen doen. 

Daar wringt nu juist het schoentje: geen van beiden doen het goede want ze stellen immorele daden. Een notie van het goede vrijwaart ze niet van het kwade. Politiek leiderschap is niet enkel een manier van denken, maar vooral een manier van handelen. Het komt er op aan om het goede na te streven in denken en doen. 

Echt politiek leiderschap gaat niet enkel over de volgende verkiezingen, maar vooral over de volgende generaties. Het is de zelfbeschouwing over leiderschap die de film zo sterk maakt. Of zoals mijn sefardische grootvader me ooit zei: ‘Een goede leider is een leeuw en geen kameel. Een kameel ziet zijn eigen bult niet.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234