Vrijdag 18/10/2019

Opinie

Echt, hoe diep kunnen we nog zakken?

Beeld BELGA

Hans Claus is gevangenisdirecteur van Oudenaarde. Hij schrijft in eigen naam.

Komkommertijd en een diep ingedrukte politieke pauzeknop. Een ideaal moment om afstand te nemen. Het is nu of nooit. Want straks barst de hel weer los. De lichte paniek die eind vorige week tot aan de rand van de zwemkom te voelen was toen een tragere economische groei en minder jobcreatie werden aangekondigd, laat vermoeden dat we zonder enige reflectie die naam waardig de mallemolen van ‘altijd meer’ en ‘altijd meer werk’ weer aan het draaien brengen, zodra de scholen en parlementen hun deuren weer open zwaaien.

Het is nochtans al lang genoeg geweest. Hoe diep kan een samenleving wegzakken in haar eigen blindheid?  

Al decennia is de bevolking de gegijzelde van een logica die niet haar, maar een elite dient. De logica dat iedereen aan het werk moet, voor een loon dat net hoog genoeg is om iemand niet voor de werkloosheid te doen kiezen. Zo wordt dat openlijk verkondigd. Desnoods verhogen we het kindergeld voor alleenstaande moeders die thuis blijven voor hun kinderen, opdat zij alsnog in het productieapparaat zouden stappen.

Meer output

Het productieapparaat is een vlag die de lading maar voor een fractie dekt. De echte productie van goederen gebeurt al grotendeels automatisch. De arbeidskrachten in de zorg, ICT, administratie... produceren geen goederen maar diensten. Daarnaast maken we jobs die zelfs geen diensten leveren. Van boven in de hiërarchie noemen we dat ‘beleid’, van onder ‘bewaking’. Als iedereen maar een job heeft.

Al die productie-arbeiders, managers, bureaucraten of bewakers moeten ‘zo efficiënt mogelijk’ ingeschakeld worden. Hun rendement moet jaarlijks verhogen. Want dat is het andere deel van de ‘logica’. Alles wordt steeds beter, rendabeler. Hoe je het rendement van overbodige arbeid berekent, is mij een raadsel. Toch slaagt men daarin.

Iedereen aan het werk en elk jaar ‘meer output’.

Dan zijn we verbaasd dat de aarde kreunt, dat mensen kreunen, dat er een soort algehele vermoeidheid ontstaat, die mensen in het beste geval kwaad maakt. Wie kan heel zijn leven op de toppen van zijn tenen lopen?

Waar is het cyclische denken? Dat er een tijd is van groei en een tijd van teruggang. Van jong zijn en oud worden? Van voorspoed en van tegenspoed? Dat er een tijd is van ijver en een tijd van luiheid. Een tijd voor het Westen en voor het Oosten. Een tijd voor het Noorden en voor het Zuiden.

Hans Claus. Beeld Karel Duerinckx

De logica van de eeuwige groei

Het is een wonder met welk gemak de zogenaamde logica van de eeuwige groei en de volledige tewerkstelling de geesten verovert. Zelden hoor ik een journalist opwerpen dat het misschien de bedoeling moet zijn om zo weinig mogelijk mensen te doen werken, of dat de economie moet krimpen in het voordeel van zuivere lucht, biodiversiteit, van de natuur.

Het is alsof iedereen schizofreen geworden is. Het ene uur hoor je klagen over het milieu of het klimaat, het andere ventileren we onze angst voor een vertraagde economische groei. Alsof die in van elkaar gescheiden werelden plaatsvinden. Hetzelfde voor de mens. Het ene uur hoor je over burn-out en stress, het andere over zogenaamde hoogstnoodzakelijke flexibiliteit, nachtwerk en concurrentiepositie. Alsof het ene niet het gevolg van het andere kan zijn. Voor het ene worden we naar de dokter verwezen en voor het andere naar de econoom. 

En weet je wat zo verdomd leuk is? Zowel de kommer als de lust vertaalt zich in mooiere financiële cijfers. Wanneer we niet zelf voor onze kinderen zorgen maar ze naar de crèche brengen, is het twee keer bingo voor het binnenlands product. Als we maar bezig blijven, het geld doen rollen. Want niet de waarde, zelfs niet het geld op zich maar het rollen van het geld jagen we na, onze bloedeigen regeringen op kop. Alles moet drukker, groter, meer.

Als we in behandeling zijn bij een of andere bedienaar van de zorg, dragen we bij aan de economie. Dat is geen probleem. Het probleem ontstaat slechts als iemand geen cent heeft om zich te laten verzorgen. Dan wordt hij geactiveerd, want hij dreigt zijn rol als geldroller niet meer te willen spelen. 

De kompasnaald weer op het noorden 

Echt, hoe diep kunnen we nog zakken? Waarom staat er eens niet iemand op die dat zootje doorprikt en de naald van het kompas weer op het noorden zet? Met zo weinig mogelijk arbeid en productie van goederen een zo groot mogelijk welzijn voor zoveel mogelijk mensen betrachten, dat moet het doel zijn. 

Tijd voor kunstenaars, poëten, filosofen, muzikanten, sterrenkundigen, priesters en zingevers van alle slag. Ruimte voor verhalen, voor herkenning, voor verbinding, voor begrip, voor luisteren en vertellen, voor literatuur, droom, schoonheid en liefde.

Dat zijn de hoogste waarden. De Grieken wisten het al. Niet het geld, niet de economie. Daar hebben we enkel voldoende van nodig, maar niet telkens meer omwille van het meer. Want dat meer komt niet bij de mensen terecht, tenzij als een last die naar de uitputting leidt. Misschien is het gewoon een flikkering van bits en bites, die we aanbidden als waren ze de ster van Bethlehem. De beschikking over zoveel valuta, ergens op een scherm, op een server. Moeten we ons daarvoor uitsloven? 

Wie komt er orde op zaken zetten? Echt dan. Niet door een revolutie die de ene elite door de andere vervangt, maar door het zeggen van de juiste dingen. In de wetenschap dat herhaling van de boodschap werkt en het gedrag van mensen op de duur verandert. Daar snak ik naar. En naar media die die dingen durven oppikken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234