Zaterdag 27/11/2021

Opinie

Draait een vrouw de euro de nek om?

Marine Le Pen, voorzitster Front National. Beeld AFP
Marine Le Pen, voorzitster Front National.Beeld AFP

Derk Jan Eppink is senior fellow bij het London Policy Center in New York.

Toen 25 jaar geleden de Berlijnse Muur viel, verwachtten experts een Oost-Westconflict binnen de Europese Unie omdat er een welvaartskloof was. De 'nieuwe lidstaten' groeiden echter snel, terwijl het eurosysteem de echte tegenstelling ontwikkelde: Noord versus Zuid. Die strijd is nu ook aangeland bij de raad van bestuur van de Europese Centrale Bank (ECB). De politieke verkiezingscyclus in Europa dreigt de ECB, de monetaire Ausputzer (libero), van het veld te poetsen.

Als een vergadering van ECB-topbestuurders wordt omgeven door perslekken, is er iets mis. Er woedt een loopgravenoorlog tussen de voorzitter van de ECB, de Italiaan Mario Draghi, en de Duitse centrale bank, de Bundesbank. Draghi handelt op eigen houtje. Die Welt spreekt van een Alleingang. In het Amerikaanse Jackson Hole, een informele topontmoeting van monetaire kardinalen uit Europa, de VS en Japan, wees Draghi op 'vergaande maatregelen' om deflatie in de eurozone te pareren. Kort daarop verklaarde hij de omvang van de ECB-balans te willen opkrikken van 2 naar 3 biljoen euro. Een dergelijke reuzensprong kan feitelijk alleen via een massief opkoopprogramma van staatsobligaties in de eurozone. Dat is de Europese versie van wat in het Engels heet: 'quantitative easing' (QE).

Bij de directeur van de Bundesbank, Jens Weidmann, gingen alle alarmbellen af: hij organiseerde het verzet. De Bundesbank vindt dat QE enkel kan worden beslist door de presidenten van de centrale banken van de eurolanden; niet door Draghi. De Bundesbank kan, als grootste aandeelhouder van de ECB, makkelijk een blokkerende minderheid op de been brengen. Gouverneurs van de meeste Noord- en Centraal-Europese centrale banken steunen hem. De meeste gouverneurs uit mediterrane landen steunen Draghi. Het Noord-Zuidconflict verlamt de Ausputzer.

Twee monetaire geloven op één kussen; daar slaapt de euro tussen. Het Noorden vreest dat QE in mediterraan Europa werkt als morfine omdat de druk voor structuurhervormingen (zoals een lager overheidstekort, lagere schuld, soepele arbeidsmarkt) wegvalt. Het Zuiden snakt naar economische pijnverlichting en wil die morfine. In het Verenigd Koninkrijk, dat economisch sneller groeit dan de eurozone, werkte QE, maar in combinatie met structuurhervormingen. Japan is een voorbeeld van jarenlange QE zonder de nodige hervormingen. Gevolg: decennia van economische stagnatie. Dat spookbeeld bedreigt ook de eurozone.

null Beeld CC BY-SA 3.0
Beeld CC BY-SA 3.0
Martine Aubry (PS), 'het sociale geweten van Frankrijk'. Beeld AFP
Martine Aubry (PS), 'het sociale geweten van Frankrijk'.Beeld AFP

Machtsevenwicht

Het eurosysteem komt bovendien in politiek woelige wateren. Brusselse topbureaucraten denken dat een vertrek van het Verenigd Koninkrijk uit de EU de cohesie biedt om over te gaan tot 'totale integratie van de eurozone'. Dat is een misvatting. Het Verenigd Koninkrijk is een cruciaal deel van het machtsevenwicht binnen de EU. West-Duitsland paste vroeger perfect in de Europese Gemeenschap, maar het verenigd Duitsland is, ondanks alle arrangementen, economisch dominant. De eenheidsmunt veroorzaakte juist de toestand die het was geacht te voorkomen. Haal het Verenigd Koninkrijk uit dit Europees machtsevenwicht en het resultaat is overduidelijk: 'ein deutsches Europa'.

Dat verscherpt juist de kloof met mediterraan Europa. Die landen krijgen geen QE maar moeten lijden onder het 'Duitse juk'. Een opstand van publieke opinies ligt in het verschiet. In 2017 zijn er presidentsverkiezingen in Frankrijk; een land met een neiging tot revolutionair pathos. Frankrijk, ooit evenknie van West-Duitsland, koestert een minderwaardigheidscomplex tegenover het verenigd Duitsland. Het Franse politieke landschap verbrokkelt door de implosie van het establishment. Aan de rechterzijde overrompelt Marine Le Pen burgerlijk rechts, dat is verwikkeld in broedertwisten. De Parti Socialiste van de onpopulaire François Hollande veroorzaakt een opstand op de linkervleugel. De natuurlijke leider lijkt Martine Aubry, dochter van Jacques Delors en burgemeester van Lille. Zij werd door Hollande aan de kant geschoven, wat overigens onverstandig was. Ze zint op een terugkeer en die zal ze, bij de voorverkiezingen van een socialistische presidentskandidaat in 2016, lanceren vanuit die linkervleugel. Zij is immers de 'moeder van de 35-urige werkweek', het Franse sociale geweten. Het is niet onmogelijk dat in 2017 de tweede ronde van de Franse presidentsverkiezing gaat tussen twee vrouwen: Le Pen versus Aubry. Draait een vrouw de euro de nek om?

In september 2017 zijn er verkiezingen voor een nieuwe Bondsdag in Duitsland, met een Merkel die dan haar politieke houdbaarheidsdatum heeft bereikt. Het is tevens het jaar waarin premier Cameron het 'in of uit de EU'-referendum heeft gepland, indien hij volgend jaar wordt herkozen.

Het eurosysteem belandt in 2017 in een politieke compressie. Als het dat niet aankan, luiden zijn doodsklokken.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234