Zondag 25/07/2021
null Beeld DM
Beeld DM

StandpuntBart Eeckhout

Door de afschaffing van de kiesplicht zullen vele duizenden niet langer stemmen. Hoezo vooruitgang?

Bart Eeckhout is hoofdredacteur.

België is in international perspectief een van de landen waar de ongelijkheid nog het beste blijft ingedijkt. België is ook een van de weinige landen in de wereld waar deelname aan de verkiezingen nog verplicht is. Aan die welhaast unieke positie komt, ten dele, een eind nu Vlaanderen de opkomstplicht afschaft voor de lokale verkiezingen.

Het zou interessant zijn om te onderzoeken of het verband tussen die uitzonderlijke kenmerken – gelijkheid en ‘stemplicht’ – louter correlatief is of toch ook oorzakelijk. De hypothese is de volgende: bij een algemene stemplicht hebben verkozenen er een belang bij om een beleid te voeren dat voor iedereen, ongeacht rang, stand of opleiding, min of meer billijk is. Want wie het beleid niet billijk vindt – en dat is ieders democratisch recht – kan aan de stembus verandering helpen bewerkstelligen.

Als stemmen vrijwillig wordt, kan bij bestuurders de neiging ontstaan om zich toch vooral te gaan richten op die groepen van wie geweten is dat ze in groten getale naar de stembus blijven komen. Dat zijn dan vooral burgers die goed geïnformeerd zijn, en dus ook vaker degenen die langer opgeleid en meer welvarend en gezond zijn. De anderen dreigen vergeten te raken. En zo groeit de kloof...

Volgens sommige verlichte geesten is dat maar terecht ook. Wie niet eens de moeite wil doen om eens om de vier, vijf of zes jaar een halfuurtje aan te schuiven in het stembureau, die moet ook niet komen zeuren over het beleid, luidt het. Dat beeld past in het liberale idee van de samenleving als optelsom van gelijke individuen met dezelfde kansen, rechten en plichten.

De werkelijkheid oogt grauwer. Internationaal onderzoek is redelijk eensluidend over wie thuisblijft als stemmen niet meer verplicht is. Het gaat in ruime mate om mensen die korter opgeleid zijn, zich minder maatschappelijk betrokken voelen, minder vertrouwen hebben in de politiek en ook wel mensen die zich sneller laten overtuigen om thuis te blijven omdat verkiezingen ‘niets voor hen’ zouden zijn.

Eén zaak weten we absoluut zeker. Door de afschaffing van de opkomstplicht – voorlopig gelukkig enkel nog maar op lokaal niveau – zullen minstens een kwart tot een derde van de Vlaamse, stemgerechtigde volwassen burgers niet langer deelnemen aan het lokale, democratische proces van volksvertegenwoordiging. Geen met bakken belastinggeld betaalde ‘Ga stemmen’-campagne die daar wat aan zal veranderen.

De timing is cynisch. In de VS voert president Joe Biden momenteel een verbeten strijd om hervormingen tegen te gaan die meer en meer mensen ontmoedigen of verhinderen om te gaan stemmen. Hier staan democratische politici te blinken van liberale trots omdat ze zulke ontmoediging decretaal mogelijk gemaakt hebben. Je moet toch over een bijzondere verbeelding beschikken om dat maatschappelijke vooruitgang te noemen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234