Maandag 30/11/2020
Beeld DM / Bart Hebben

ColumnDe Megastad

Door collectief over racisme te zwijgen, bewaart mijn exclusief witte tennisclub de vrede

Metropolen bieden een groeiend deel van de bevolking onderdak. Hoe houden mensen het daar leefbaar? Correspondenten doen wekelijks verslag vanuit hun eigen megastad. Deze keer: Niels Posthumus in Johannesburg.

Nog geen tien procent van de Zuid-Afrikaanse bevolking heeft een witte huidskleur, maar mijn tennisclub in Johannesburg telt uitsluitend witte leden. Niet met opzet: tennis is hier gewoon een erg witte sport. Maar toch twijfel- de ik, toen ik vorig jaar lid werd. Zou zo’n situatie van alleen witte mensen onder elkaar niet te veel ruimte bieden aan ongegeneerd racistische opmerkingen en gesprekken? Racisme is in Zuid-Afrika nu eenmaal nooit ver weg.

Mijn vrees bleek ongegrond. Op de club bleek men zelden te praten over politiek, racisme of het apartheidsverleden. Al had zo’n gesprek, als het zich dan toch per ongeluk presenteerde, wel direct iets ongemakkelijks.

Zo raakte ik op het terras van het clubhuis met iemand in gesprek over het boek dat ik aan het schrijven ben, over de Nederlandse koloniale invloed op Zuid-Afrika en de effecten daarvan op de apartheidsideologie. “Interessant”, zei mijn clubgenoot. Maar hij keek wel meteen wat schichtig om zich heen. “Je moet weten: mijn broer en ik gingen ooit naar een van de eerste raciaal gemengde scholen in het land.” Zijn stemvolume daalde. “Wij moesten niks hebben van de apartheid.” Hij fluisterde nu, alsof zijn afkeer van racisme een geheim was dat hij koesterde.

Het duurde niet lang tot ik ­be- greep: de afwezigheid van zwarte Zuid-Afrikanen verleidde leden van mijn witte tennisclub niet zozeer tot onverbloemd racisme, maar bood hun juist de kans net te doen alsof racisme in Zuid-Afrika nooit heeft bestaan. Op die manier hoeven progressievere leden niet telkens de discussie met hun meer racistische clubgenoten aan te gaan. Door collectief over racisme te zwijgen, bewaarde mijn exclusief witte tennisclub de vrede.

Uitzondering op die regel was de WhatsApp-groep van de club. Daarop plaatste een enkeling af en toe wél een verdwaald politiek geladen bericht – zij het ook dan nog altijd quasi grappend. Zo kwam op een dag een meme voorbij met de tekst: ‘Zuid-Afrika is het enige land ter wereld waar 90 procent van de belastingbetalers niet op de regeringspartij stemt – laat dat eens even indalen.’

Een club in ‘Joburg’. Tennis is in Zuid-Afrika een witte sport. Leden kunnen doen alsof er nooit racisme was.Beeld the country club

De meme poogde de legitimiteit van de (overwegend zwarte) regeringspartij ANC te ondergraven. Want ja, het is waar dat een ­op-vallend klein deel van de Zuid-Afrikaanse bevolking bijna alle ­inkomstenbelasting betaalt: onevenredig vaak witte Zuid-Afrikanen, die zelden op het ANC stem- men. De regeringspartij moet het inderdaad hebben van zwarte kiezers die geen belasting afdragen. Maar de meme zei er niet bij dat dit een direct gevolg is van het apartheidsverleden. Door gene-raties­lange uitbuiting en achterstelling van zwarte Zuid-Afrika- nen leeft nog altijd meer dan de helft van alle zwarte kiezers van minder dan 3 euro per dag. Logisch dat zij geen ­belasting betalen: belasting over welk bedrag?

De meme was dus nogal misplaatst. Zeker in een witte Whats-App-groep met louter historisch geprivilegieerde Zuid-Afrikanen. Ik schreef er daarom onder: ‘Ik wil niet lullig doen, maar Zuid-Afrika is óók een land waar die belastingbetalers tot 1994 zo’n 90 procent van de mensen het recht ontzegden om te stemmen – laat dat anders eerst eindelijk een keertje indalen’. Een oorverdovende stilte volgde.

Twee dagen later kregen alle leden van de club een e-mail van de voorzitter. Het was per direct verboden om ‘politieke discussies’ te voeren in de WhatsApp-groep. Ik snapte de boodschap: er diende, omwille van de lieve vrede, nóg meer te worden gefluisterd op en rond de tennisbaan.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234