Maandag 24/01/2022

Opinie

Diversiteitscampagne zet neutraliteit op scherp

Jurgen Slembrouck. Beeld rv
Jurgen Slembrouck.Beeld rv

Jurgen Slembrouck is verbonden aan de Vrijzinnige dienst van de Universiteit Antwerpen

Jurgen Slembrouck

Zoals bekend liet minister Homans (N-VA) een vacaturetweet verwijderen omdat er een vrouw met een hoofddoek te zien was. Joël De Ceulaer grijpt dat voorval aan om de communicatiestrategie van de N-VA te ontmaskeren. Die strategie is er volgens De Ceulaer op gericht om de boze bange blanke man niet “op de zenuwen te werken”. Hij vindt die strategie perfide omdat ze het racistische nationalisme van het Vlaams Belang impliciet napraat en de boodschap dat “moslims er niet echt bij horen” uitdraagt. (DM 2/9)

Wat de ware strategie van de N-VA is, daarover kan men natuurlijk speculeren. Maar men moet er zich wel voor hoeden dat die speculatie geen intentieproces wordt en men de N-VA beweegredenen in de schoenen schuift die niet de hare zijn. Het valt immers niet uit te sluiten dat zij een model van strikte neutraliteit oprecht beschouwt als de beste manier om de vrijheid van de burger te beschermen en het gezag van de overheid te handhaven.

Voor dat model zijn namelijk uitstekende argumenten en misschien is dat ook de reden waarom het in het verleden verkozen werd. Toen het klerikalisme nog invloed had, vonden socialisten en liberalen het belangrijk om de overheidsmacht daarvan te vrijwaren en burgers te garanderen dat ze in hun contacten met de overheid hun rechten konden laten gelden. Ook katholieken gingen naarmate de secularisatie vorderde, beseffen dat de neutraliteit van de overheid een middel was om de eigen godsdienstvrijheid te beschermen tegen al te vergaande staatsinmenging. De christelijke dominantie in de gezondheidszorg en het onderwijs samen met de ruime subsidiëring van de kerk herinneren ons daar nog aan. Rond de overheidsneutraliteit groeide een weliswaar gespannen maar toch werkzame consensus wat in 1937 ook resulteerde in het ambtenarenstatuut van het Rijkspersoneel.

Wie artikel 8 van dat statuut leest, krijgt een goed beeld van de reikwijdte van de neutraliteitsverplichting: “Wanneer hij bij zijn ambtsuitoefening in contact komt met het publiek vermijdt de rijksambtenaar elk woord, elke houding, elk voorkomen die van die aard zouden kunnen zijn dat ze het vertrouwen van het publiek in zijn volledige neutraliteit, in zijn bekwaamheid of in zijn waardigheid in het gedrang zouden kunnen brengen”. Inderdaad, neutraliteit heeft ook betrekking op het voorkomen van de ambtenaar en is niet beperkt tot de dienstverlening. Diezelfde visie wordt in de deontologische code van de Vlaamse ambtenaren als volgt vertaald: “Personeelsleden moeten ernaar streven om elke schijn van partijdigheid te voorkomen.”

Nog steeds heeft een model van strikte neutraliteit de beste papieren om de opdeling van de samenleving in levensbeschouwelijke enclaves te voorkomen, de individuele (godsdienst-)vrijheid van de burgers te beschermen en het gezag van de overheid te handhaven. Het belang van dit neutraliteitsmodel is door de toegenomen diversiteit zelfs gegroeid. Professor Jean Leclercq (UCL) die recent als expert gehoord werd door de Commissie ter herziening van de grondwet verwoordde het als volgt: "plus il y a de diversité, plus il doit y avoir de laïcité".

De Ceulaer schrijft dat bij de communicatiedienst van de Vlaamse overheid “niemand zich van enig kwaard bewust was”. Hallo? De voorbije jaren is de neutraliteit van de overheid en de hoofddoek zo vaak het voorwerp van controverse geweest dat sommigen vandaag menen dat het de hoofddoek zelf is die het probleem vormt. De makers van de diversiteitscampagne hadden, onder het mom van het algemeen belang, duidelijk een politieke agenda.

Was Homans er als de kippen bij om de tweet te verwijderen omdat zij goed besefte welke vergaande implicaties de diversiteitscampagne heeft? Als het echt zo is dat het dragen van een expliciet levensbeschouwelijk symbool als irrelevant wordt beschouwd voor de neutraliteit dan schept deze campagne een ernstig precedent. Dan is binnenkort het hek van de dam en zal de overheid verplicht worden om de morele bakens uit te zetten waarbinnen de gewetensvrijheid vorm mag krijgen. Maar hoe zal ze dat doen, zonder de godsdienstvrijheid en het vrij onderzoek te beperken? Met welk argument zal zij dan bijvoorbeeld een hoofddoek toelaten maar een chador verbieden? Als we de teugels van de neutraliteit laten vieren, krijgen voortaan alle ambtenaren de vrijheid om hun persoonlijke visie op het goede leven uit te dragen. Rabiate vrijdenkers net als islamitische extremisten. Of zal men alleen hoofddoeken toelaten en bijvoorbeeld t-shirts met een Mohammed-cartoon niet? Is dat wat men vandaag misschien verstaat onder pluralisme? In dat geval bevinden we ons opnieuw in het ancien régime en houdt de gewetensvrijheid op te bestaan.

De diversiteitscampagne holt de deontologische code fundamenteel uit en tast het vertrouwen in de Vlaamse regering aan. Immers, de bedoeling van de deontologische code is de volgende: "Een consequent integriteitsbeleid heeft een positieve invloed op het vertrouwen van burgers en bedrijven in de Vlaamse overheid. De Vlaamse overheid heeft op het vlak van integriteit een voorbeeldfunctie".

Wie even nadenkt over het maatschappelijke en politieke belang van de neutraliteit van de overheid, beseft dat dit thema wel een regeringscrisis waard is. Gek genoeg ligt de bal niet in het kamp van de N-VA. Haar standpunt is duidelijk. Ook de houding van de CD&V is zonneklaar. De voorbije jaren heeft zij zich opnieuw geprofileerd als een confessionele partij met veel aandacht voor verzuchtingen van moslims. De bal ligt in het kamp van de Open Vld. Indien Gwendolyn Rutten echt meent dat ons samenlevingsmodel superieur is, dan moet zij nu kleur bekennen. Ofwel verdwijnt dat specifieke campagnebeeld, ofwel verliest de liberale partij haar geloofwaardigheid.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234