Woensdag 23/10/2019

Standpunt

Dit moet toch even schrikken zijn voor de N-VA

Beeld Eva Beeusaert

Bart Eeckhout is hoofdredacteur van De Morgen.

Er is vooraf druk over gespeculeerd. Welke kleur zou de golfslag van de gemeenteraadsverkiezingen krijgen? Geel? Groen? Of toch zwart? Uiteindelijk is de lokale stembusgang van zondag 14 oktober 2018 er één zonder dominante golf geworden.

Burgemeester Bart De Wever (N-VA) houdt in Antwerpen stand op het hoge niveau van zes jaar geleden. Ook in de Antwerpse rand doet N-VA het uitstekend. Elders zijn de resultaten wisselvallig. Geen gele golf dus.

Ook de voorspelde groene golf blijkt, op enkele fameuze resultaten in Antwerpen of Brussel na, wel mee te vallen.

Was het dan een zwarte zondag? Ook niet, al slaan de beelden van het extreemrechtse feestje in Ninove je wel kil tegen het hart. Evenmin is dit de stembusgang waarin sp.a definitief kopje-onder gaat. Al gaan de resultaten in de bastions Gent, Oostende en ook Leuven stevig in de min en oogt het Vlaamse socialisme met de dag brozer.

Deze stembusresultaten laten zich lastig lezen. Voor elke tendens is er wel elders een tegenindicatie. Een eerste besluit zou dus kunnen zijn dat kiezers, alle poeha vooraf ten spijt, vooral lokaal gestemd hebben. Waarvoor hulde.

De verkiezingen zijn in grote mate een triomf voor krachtdadig lokaal bestuur. Stevige bestuurders die voor een assertief lokaal beleid staan, zijn beloond voor die aanpak. Dat gaat ideologisch alle kanten uit, van Bart Somers tot Hans Bonte, en van Bart De Wever tot Vincent Van Quickenborne. In Gent redt Filip Watteeuw, vader van het circulatieplan, de meubelen voor zijn rood-groene kartel. Een grote verrassing is dat allemaal niet.

Aan de oppervlakte schieten de verkiezingsresultaten alle kanten op. Wie toch bovenlokale lessen wil trekken, kijkt best even naar de provinciale stembusresultaten.

Een mens zou het haast vergeten, maar de Vlaming heeft zondag ook nieuwe provincieraden samengesteld. Aangezien er over de provinciale bevoegdheden en besturen amper tot niet campagne is gevoerd, laten de uitslagen zich lezen als een soort nationale poll.

Kijk je naar die provinciale resultaten, dan springen er wel degelijk tendensen in het oog die voor het hele Vlaamse gewest opgaan. In elke provincie zijn het dezelfde partijen die winst boeken: Groen en Vlaams Belang. En in elke provincie zijn het dezelfde partijen die significant verliezen: sp.a en N-VA (met uitzondering van Vlaams-Brabant).

Een nieuwe golf is dus niet aangespoeld op 14 oktober, maar een onderstroom is er wel degelijk. Hij heeft een tegengestemde groen-zwarte kleur.

Hoewel je dat op het eerste gezicht niet zou zeggen, sluiten ook deze verkiezingen wel degelijk aan bij een internationale tendens van radicalisme: klassieke machtspartijen lopen leeg, relatief nieuwe of radicalere alternatieven komen op.

Hoewel N-VA een formidabel resultaat neerzet in Antwerpen en omgeving, moet dit resultaat toch even schrikken zijn in het partijhoofdkwartier. Op radicaal-rechts ziet N-VA een oude concurrent weer overeind krabbelen. Velen dachten dat het VB definitief verslagen was, maar het zou goed kunnen dat N-VA de oude geesten van extreemrechts zelf weer opgeroepen heeft met haar harde migratiediscours. Dat slaat immers onvermijdelijk een kloof met het per definitie gematigder beleid waar N-VA als regeringspartij evenzeer voor tekent.

Het wordt uitkijken hoe N-VA in het laatste verkiezingsjaar omgaat met die nieuwe realiteit. De verleiding zal bestaan om nog feller uit de hoek te komen, om VB geen ruimte te laten. Tegelijk zal daardoor het verschil met de realiteit van het beleid nog meer opvallen.

Ook op links wordt het nog een boeiend jaar. Groen heeft het mentale leiderschap op de progressieve flank overgenomen van sp.a, maar cijfermatig is het plaatje minder helder. Voor de geestesgesteldheid van links én voor de onderlinge verhoudingen tussen rood en groen, wordt de uitkomst van de coalitiegesprekken in Gent cruciaal. 

Als het burgemeesterschap daar bij de onderhandelingen alsnog verloren zou gaan, blijft er voor links nog weinig reden tot feestvreugde over. Dan zal de groene zegeroes van 14 oktober niet kunnen verhinderen dat Vlaanderen meer dan ooit (centrum-)rechts kleurt.

Het brengt ons bij een derde enigszins paradoxale les van de verkiezingsavond. Ondanks het feit dat er amper duidelijke winnaars zijn, ondanks de neiging om extremer te stemmen en ondanks de puinhoop aan onderlinge persoonlijke relaties bij de regeringspartijen, staat de 'Zweedse' coalitie van geel, blauw en oranje er nog niet eens zo slecht voor, acht maanden voor de nationale stembusgang.

Misschien is dat besluit wel de grootste verrassing van deze verkiezingsavond. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234