Vrijdag 24/05/2019

Opinie

Dit is het echte gevaar voor de Amerikaanse abortuswetgeving

Beeld AP

Fien De Meyer is juriste en doctoraatsonderzoeker inzake abortus (Universiteit Antwerpen, Faculteit Rechten) en Eva Albers is advocate, gespecialiseerd in strafrecht en mensenrechten.

De voorbije weken is het abortusdebat in de VS opnieuw fel opgelaaid. Het verregaande abortusverbod dat de staat Alabama goedkeurde, veroorzaakte een storm van verontwaardiging in het ‘pro-choice’-kamp. De nieuwe wet is de strengste van het land en verbiedt abortus in elk stadium, behalve wanneer het leven van de zwangere vrouw in ernstig gevaar is. Ook toen de staat Georgia enkele dagen geleden een ‘fetal heartbeat bill’ goedkeurde, reageerden voorstanders van abortus furieus. Deze wet verbiedt abortus vanaf het moment waarop een eerste hartslag bij de foetus detecteerbaar is. In de praktijk komt dit neer op zes weken zwangerschap, een tijdstip waarop vrouwen vaak nog niet op de hoogte zijn van hun zwangerschap. Toch zijn fetal heartbeat bills en gelijkaardige verboden geen nieuw fenomeen. In verschillende Amerikaanse staten werden het afgelopen jaar wetgevende initiatieven genomen om de toegang tot abortus drastisch te beperken, met één doel: een abortusbeperkende uitspraak van het Hooggerechtshof.

Juridische strategie

De strategie van conservatieve staten bestaat erin om met restrictieve wetten een juridische procedure uit te lokken die een herziening van de baanbrekende abortuszaak Roe versus Wade uit 1973 mogelijk zal maken. Deze beproefde strategie kreeg het voorbije jaar een nieuwe dimensie. Voorheen namen conservatieve staten vaak ingenieuze maatregelen om te kunnen ontsnappen aan hun plicht om de toegang tot abortus te regelen in overeenstemming met dit arrest. Zo verboden sommige staten de uitvoering van abortus in verzorgingsinstellingen waarvan de breedte van de gangen niet voldeed aan de normen die gelden voor grote ziekenhuizen. Dergelijke maatregelen zijn uiteraard niet ingegeven door een bekommernis om de gezondheid van de vrouw, maar blokkeren doelbewust de toegang tot veilige medische hulpverlening. Met de huidige strategie trachten conservatieve staten de rechterlijke macht aanhoudend onder druk te zetten. Het spreekt voor zich dat deze restrictieve wetten voornamelijk in het nadeel zijn van de meest kwetsbare vrouwen. Zij kunnen het zich immers niet veroorloven om naar een andere staat te reizen om een legale abortus te ondergaan, en zien zich vaak genoodzaakt om beroep te doen op clandestiene alternatieven.

Enige nuance

Voorstanders van abortus zijn bezorgd om een grondwettelijke ommezwaai na de recente benoemingen van conservatieve rechters Kavanaugh en Gorsuch in het Hooggerechtshof. Hoewel de statelijke verboden de Amerikaanse grondwet en internationale normen zoals richtlijnen van de Wereldgezondheidsorganisatie lijken te ondermijnen, moet echter niet meteen het ergste worden gevreesd voor de rechten van de vrouw.

Vooreerst worden de omstreden wetten bijna automatisch aangevochten en ongrondwettelijk verklaard door de lagere rechtbanken, en treden ze dus niet in werking. Voor organisaties als de ACLU en Planned Parenthood is de juridische strijd tegen deze controversiële wetten vandaag een voltijdse job geworden. De dreiging is dus vooral theoretisch van aard en heeft voorlopig geen weerslag op de effectieve toegang tot abortus. Bovendien blijkt het Hooggerechtshof tot op heden niet bereid om de argumenten van het anti-abortuskamp te aanvaarden. Verschillende beperkende maatregelen die tot bij het Hooggerechtshof geraakten werden steevast geblokkeerd. Zo weigerde het Hof zich uit te spreken over maatregelen waarmee staten de overheidsfinanciering voor Planned Parenthood trachtten tegen te gaan. Ten slotte is het ook van belang om initiatieven te belichten die een tegengewicht bieden aan de conservatieve strategie. Zo nam New York onlangs een wet aan die de toegang tot late abortus (na 24 weken) wettelijk verankert bij een gevaar voor de gezondheid van de vrouw of in het geval van fatale aandoeningen bij de foetus.

Om die redenen lijkt het ons niet aangewezen om in dit debat louter de extreme verboden te viseren. Hoewel deze wetten een duidelijke maatschappelijk reactie verdienen, dient men ook aandacht te besteden aan minder verregaande abortusbeperkingen. De kans is groter dat het Hooggerechtshof geneigd zal zijn om zich uit te spreken over zaken die minder controverse oproepen, maar het recht op abortus wel kunnen uithollen. Zo buigt het Hooggerechtshof zich onder andere over maatregelen van de staat Indiana, die de begrafenis of crematie van foetale resten opleggen en abortus verbieden omwille van onder andere handicaps. Mocht het Hooggerechtshof zich opnieuw buigen over Roe versus Wade, dan lijkt een uitholling van het recht op abortus waarschijnlijker dan een resolute verwerping van die beslissing.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.