Zaterdag 18/01/2020

Opinie

Dit is een warme oproep om op een andere manier naar personen met psychische problemen te kijken

Baldwin Van Gorp. Beeld rv

Baldwin Van Gorp is professor aan het Instituut voor Mediastudies van de KU Leuven.

Het grote psychiatrierapport biedt een schat aan informatie en inzichten, maar toont vooral aan dat we als samenleving geen blijf weten met mensen met psychische stoornissen. Met psychische problemen kampen is in Vlaanderen meer dan in andere landen taboe. Men is bang voor de negatieve reacties van anderen. De algemene perceptie is namelijk dat iemand met een psychische stoornis onberekenbaar is, onder meer omdat de stoornis niet meteen zichtbaar is. En in onze overgeorganiseerde samenleving houden we niet van onvoorspelbaarheid en wisselvalligheid. Aan de basis van deze perceptie ligt een ‘frame’ dat gevoed wordt vanuit de angsten van de mens voor het onbekende en het onberekenbare. Bovendien overheerst de idee dat een psychische aandoening een allesbepalend kenmerk is; het reduceert de betrokkene tot zijn of haar stoornis. De logische oplossing lijkt dan om deze onberekenbare individuen op te sluiten.

Bijzonder is dat deze reactie niet alleen kenmerkend is voor buitenstaanders, maar, zo blijkt uit het rapport, ook voor hen waarvan we verwachten dat ze er wel blijf mee weten, namelijk professionals in de sector voor geestelijke gezondheid. Dat is enigszins verontrustend. De logica is namelijk dat de angst voor het onbekende wegebt eens je ermee vertrouwd bent. Het beeld van verzorgers is dat zij zorg dragen en begripvol zijn, en niet dat ze iemand isoleren, platspuiten en vastbinden.

Het rapport getuigt van een grote empathie vanwege de samenstellers voor mensen met psychische aandoeningen. De journalisten plaatsen zich – ook letterlijk – in het standpunt van de slachtoffers en beleven wat de patiënten moeten doorstaan. De verslaggeving is met andere woorden een uitnodiging tot meer empathie. Mogelijk ligt daarin een manier om echt te begrijpen wat eraan de hand is. Voor de professionals in de sector is het namelijk mogelijk niet houdbaar om zich volledig empathisch op te stellen, simpelweg uit zelfbehoud. Anders houden ze het niet vol. Het bewaren van die ‘professionele’ afstand kan echter zo groot worden dat er mistoestanden ontstaan die zeker voor een buitenstaander als hoogst onprofessioneel overkomen. Ik kan me goed voorstellen dat velen in de sector daarmee worstelen: in hoeverre meegaan in de beleving van de patiënten?

Toch ben ik geneigd om de sleutel voor de oplossing van deze kwestie bij de hele samenleving te leggen. Mogelijk zelfs nog meer dan bij het beleid, want dat volgt vanzelf eens het beeld in de samenleving gekeerd is. Het Instituut voor Mediastudies van de KU Leuven deed in opdracht van de Koning Boudewijnstichting, het Fabiolafonds en het Fonds Julie Renson onderzoek naar de maatschappelijke beeldvorming over personen met psychische problemen. In het kader daarvan vonden ook heel wat gesprekken plaats met de directe betrokkenen. Vele ervaringsdeskundigen schetsten een vrij positief beeld over de sector. Ze gaven bijvoorbeeld aan dat ze bij hun opname tot rust konden komen, ze het gevoel hadden dat ze er eindelijk zichzelf konden zijn, dat ze er ‘geestesverwanten’ ontmoetten. Daarin zit de kern van het probleem: personen met een psychische stoornis voelen zich niet aanvaard in de samenleving. Ze lopen verloren in de complexiteit. En omdat wij zelf die samenleving uitmaken, kunnen we stellen dat de verwachtingen die we onszelf opleggen immens groot zijn. Met alle gevolgen van dien. Mensen die vast komen te zitten in hun psychische kwetsbaarheid ervaren veel schaamte en onbegrip. Of ze anticiperen daarop waardoor ze door hun zelfstigma geïsoleerd geraken, niet in een afzonderingskamer, maar in hun eigen leefomgeving.

Kortom, dit is een warme oproep aan iedereen om op een andere manier naar personen met psychische problemen te kijken. Het ‘counterframe’ met het grootste potentieel dat uit het onderzoek naar voor kwam was ‘De tocht’. Wie vanuit deze metafoor naar een psychische stoornis kijkt, ziet deze als een ware beproeving, maar ziet ook de kansen om zichzelf te herdefiniëren en te groeien. De psychische aandoening lijkt aanvankelijk evenwel een niet te bedwingen obstakel. Het is dus een kwestie van veerkracht en volharding. Gelukkig is er de hulp van anderen waarop men kan rekenen: artsen, therapeuten, familie enzovoort. Zij tonen begrip, bieden ondersteuning en kunnen als gids fungeren. Ze kunnen echter niet de rugzak van de betrokkene overnemen. Dit impliceert dat een psychisch stoornis vaak een last is die men de hele levenswandel met zich mee moet zien te slepen.

Het onderzoeksrapport is (gratis) beschikbaar op de website van de Koning Boudewijnstichting www-kbs-frb.be.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234