Maandag 09/12/2019
Carl Devos. Beeld rv

Column Carl Devos

Dit fiasco is een hoogmis van antipolitiek, ondanks verzachtende omstandigheden

De politieke actualiteit volgens UGent-politicoloog en De Morgen-columnist Carl Devos.

De formatie lijkt, 190 dagen na de verkiezingen, terug naar af. Al probeert Magnette via een geheim paars-groen overleg – een motie van wantrouwen tegen N-VA en CD&V - er weer leven in te blazen. De maskers vallen af: informateur Magnette speelt formateur.

Geen enkele formule – varianten van een regering met of zonder N-VA – wordt echt geprobeerd. Omdat men eerst andere wil zien mislukken. Dus is nog alles en daarom niets mogelijk. Zonder ommekeer rafelt de informatiemissie van Paul Magnette (PS) uit tot CD&V – die stilaan, ook dankzij een betere tweede verkiezingsronde met groeiende kandidaten, 26 mei wat te boven komt – een nieuwe voorzitter heeft. Die zal niet pardoes van formatiekoers veranderen, maar zoals de komst van Georges-Louis Bouchez bij MR toont, slaat een partij na zo’n verkiezing een bladzijde om. Wie het ook wordt, voor de nieuwe CD&V-voorzitter moet N-VA nu kleur bekennen.

Paars-groene zoektocht

Vorige week schoot Open Vld in eigen voet en de lopende paars-groene zoektocht in flarden. Wie stuurt nu een Vlaams viceminister-president naar een televisiestudio om N-VA uit de federale formatie te roken? Zeker als die bekend staat voor paars-groene sympathie en overijverige communicatie. Zo kon Bart De Wever met veel overacting in slachtofferisme baden. Na crisisberaad kon Open Vld de rangen sluiten en moest daarvoor de nota van Magnette afwijzen. Die in deze fase, met te veel partijen rond de tafel en ver voor het formatiespel van geven en nemen, linkser is dan de PS uiteindelijk zal moeten aanvaarden. Het federaal regeerakkoord zal meer in het centrum zitten dan de PS wil en zal linkser zijn dan een Zweedse partij wil. De opdracht is om een plek te vinden waar Vlaanderen, dat op 26 mei naar rechts, en Franstalig België, dat op 26 mei naar links ging, elkaar kunnen ontmoeten. Dat wordt steeds meer een mission impossible.

Ook de ronde van Magnette levert, na die van Vande Lanotte-Reynders en Bourgeois-Demotte, voorlopig weinig op. Ze diende dus enkel om N-VA er af te rijden, vandaar dat de PS-baas zelf zo vroeg aan zet kwam. Nu wil Magnette de Waalse methode herhalen: een progressief voorstel doen, waarmee hij dan CD&V en N-VA zal confronteren. Zoals hij eerder in de Waalse formatie de MR een akkoord tussen de PS en Ecolo presenteerde. Het is ondertussen zeer moeilijk om Open Vld nog te volgen: eerst de nota verwerpen, dan er in het geheim over vergaderen.

De PS probeert paars-groen te reanimeren, anders moet ze weer naar paars-geel. Eerdere pogingen tussen PS en N-VA werden gestaakt, na die tijdelijke mislukking werd stoere taal gesproken, maar een regering met N-VA werd nog niet volledig uitgeprobeerd. N-VA wilde eerst paars-groen doen mislukken, zodat de PS geen terugvalpositie meer had. Die mislukking komt er voorlopig niet. De huidige nota-Magnette was/is voor de liberalen onaanvaardbaar, maar paars-groen blijft voor hen mogelijk. CD&V ziet ook goede elementen in die nota. Liberalen en CD&V willen N-VA tot een keuze dwingen, maar ze doen dat op een verschillende manier: Open Vld wil N-VA een paars-groen voorstel doen, CD&V wil N-VA er zelf een laten schrijven. De drie Vlaamse coalitiepartners zijn helemaal uit verband gespeeld.

De foertformatie is een seriële mislukking: het gaat er nog steeds vooral om pogingen te doen struikelen, niet om een meerderheid op de been te krijgen. Dit fiasco is een hoogmis van antipolitiek, ondanks verzachtende omstandigheden.

‘Quid N-VA?’ Al sinds 27 augustus 2007, toen nog op de schoot van Dehaene. Stapt N-VA op of wordt N-VA er uitgezet, zoals in 2011 en in december 2018? N-VA rekent, in wat ze als een kamikazemissie lezen, op het Vlaams Front, dat nooit bestond of zal bestaan. En zonder dat front kan de PS volgens N-VA nooit onder controle gehouden worden. Het lijkt een verloren zaak, maar niemand heeft de moed om dat ook te zeggen. Lafheid heerst.

Alvast Open Vld, in tegenstelling tot N-VA allicht in elke formule, kiest haar eigen weg, op de liberale as met MR. Liberalen hebben geen zin in communautair gedoe, een voorwaarde van N-VA om met de PS te besturen. Die keuze is belangrijker dan het afwijzen van de nota-Magnette: zonder communautair luik moet er voor N-VA nog meer centrumrechts bestuurd worden, wat met de PS zeer moeilijk is. Voor Open Vld was de Zweedse formule, die ten onder ging, geen succes. Ze staan open voor iets anders.

Ethische spanningen

Door ethische spanningen met Open Vld leek CD&V dichter bij N-VA te staan, maar dat is geen duurzame as. Met N-VA is CD&V overbodig voor de PS, zonder N-VA is CD&V eigenlijk onmisbaar. In paars-groen is de Vlaamse ondervertegenwoordiging zo manifest, dat de federale regering formeel wel maar feitelijk onvoldoende legitiem is. Zeker als veel inspanningen in die feiten vooral aan Vlaanderen gevraagd worden. Met zo’n Vlaamse ondervertegenwoordiging is een gesprek over confederalisme in 2024 onvermijdelijk. N-VA moet dan eerst vier jaar overleven in de oppositie naast het VB en toch aantrekkelijk blijven voor het centrum. Bij N-VA weten ze het nog niet: naar rechts of naar het midden.

Op 6 december heeft CD&V een voorzitter, in maart 2020 zijn er verkiezingen bij Open Vld: daartussen moet het gebeuren. Dat tijdsslot lijkt, gezien de staat der formatie, te kort voor een doorbraak. De formatie is allicht voor na maart. Een jaar gaat verloren.

Dit Belgisch model werkt niet meer. En we hebben niet eens het lef of de kracht om het te repareren.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234