Vrijdag 22/11/2019
Mark Elchardus Beeld Bob Van Mol

Column

Die klimaatdoelen haal je niet door een beetje meer te fietsen en minder met de auto te rijden

Mark Elchardus is emeritus professor sociologie aan de Vrije Universiteit Brussel (VUB) en opiniemaker bij De Morgen. Zijn column verschijnt elke zaterdag.

In de vragenronde na een lezing vroeg een jongeman me onlangs wat te doen tegen de verloedering van het politieke debat. Zou het, zo voegde hij eraan toe, niet beter zijn als we ons voor een gezamenlijk doel verenigen?

In het politieke debat worden argumenten inderdaad nog maar zelden met argumenten beantwoord. In de plaats daarvan: karaktermoord, morele verontwaardiging, veroordeling door associatie (‘een heel slecht mens, doorgaans een nazi, heeft ooit al iets gelijkaardigs gezegd’). De lui die dergelijke non-argumenten gebruiken straal negeren, lijkt me de beste aanpak.

De jongeman zag heil in het zoeken naar consensus. Ik moest denken aan een boek dat grote indruk op me maakte toen ik student was. The Semisovereign People (het half-soevereine volk) van Elmer Eric Schattschneider (1960). Voor Schattschneider is conflict de essentie van politiek. Burgers hebben baat bij partijen die onderling scherp verschillen. Ngo’s, burgerbewegingen, drukkingsgroepen… lijken wel verschillend, maar “zingen” volgens Schattschneider “allemaal met een zwaar upper-class accent”.

Neen dus, antwoordde ik aan de jonge man. De verloedering van het politieke debat en de focus op consensus zijn twee verschillende manieren om een democratie om zeep te helpen.

Democratie leeft van verschil en conflict

De gele hesjes zijn een duidelijke conflictbeweging, de mars voor het milieu en het brossen voor bossen zijn consensusbewegingen. In ons land zijn er nog bitter weinig mensen die de opwarming van het klimaat ontkennen en CO2-uitstoot onschuldig achten. Een feest voor de democratie is die consensus echter niet. Democratie leeft van verschil en conflict. Het was een slecht omen dat groene opiniemakers de eisen van de gele hesjes meteen in overeenstemming verklaarden met hun eigen streven. Het ware beter geweest de verschillen in de verf te zetten. Democratie gaat ten onder aan die opportunistische angst van tegenstellingen.

Men kan van de spijbelende scholieren natuurlijk niet verwachten dat zij de tegenstellingen die voortvloeien uit hun streven verduidelijken. Zij tonen hoe belangrijk het milieu voor hen is, scheppen een sense of urgency. Dat is al veel. De scholieren zeggen op hun manier wat experts al lang vertellen. Willen we de opwarming van de aarde onder de 1,5 procent houden, dan moet de wereldwijde C02-uitstoot tegen 2030 met 45 procent verminderd en tegen 2050 nagenoeg naar nul. Daarenboven verwacht de rest van de wereld dat Europa en de VS een nog grotere inspanning leveren. Sinds de industriële omwenteling veroorzaakten zij immers het grootse deel van de CO2-uitstoot.

Die doelen haalt men niet door een beetje meer te fietsen en minder met de auto te rijden. Het gaat om een omwenteling: minder vrije markt, een meer sturende overheid, strakkere regulering, zwaardere belastingen voor iedereen. Een beleid doortastend genoeg om via een invasieve regelgeving een andere, minder op consumptie gerichte levenswijze door te drukken. Succes met blauw-groen.

Als dit tot iedereen doordringt, is de kans groot dat mensen zich de vraag gaan stellen wat nu het pijnlijkste is: de gevolgen van opwarming of de gevolgen van het beleid nodig om opwarming te beperken? Misschien opteren sommigen voor het leren leven met opwarming. Laten we aannemen dat de huidige consensus houdt en we voor een doeltreffende strijd tegen opwarming gaan. Dan pas dienen zich moeilijke vragen en scherpe tegenstellingen aan. 

Hoe snel en radicaal doen we het? Waar snoeien we om die strijd te financieren? Welke schouders dragen de zwaarste lasten? Hoe verdelen we de pijn? Hoe, met welke mix van diplomatie, sancties en geweld, komen we internationaal tot de nodige afspraken? Hoe en in welke mate ontmoedigen we pendelen? Sluiten we de shoppingmalls? Verbieden we niet-elektrisch openbaar vervoer? Maken we komaf met goedkope vliegtuigtickets? In welke mate rekenen we op een technologische fix? Hoe belasten we vervuilende industrie? Vestigen we onze hoop op kernenergie? Draaien we globalisering terug? Gaan we voor productie dichter bij huis en voor minder vrachtvervoer?

In een democratie is een consensus over doelen de prelude tot tegenstellingen over middelen. Het is aan de politieke partijen die te verduidelijken en keuzes voor te stellen. Brossen voor bossen signaleert dat we aan Groen voorbij zijn; dat we het stadium hebben bereikt waarin we niet langer het milieuprobleem op zich moeten politiseren, maar wel de veelal verscheurende verschillen over hoe we de planeet gaan redden. Scholieren die spijbelen voor het goede doel, het kan wel even, spijbelende politieke partijen, nee toch.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234