Maandag 23/05/2022

Opinie

Deze verkiezingen draaien meer rond afkeer dan rond voorkeur

null Beeld AFP
Beeld AFP

Bart Kerremans is hoogleraar internationale relaties en Amerikaanse politiek aan de KU Leuven.

Bart Kerremans

Deze Amerikaanse presidentsverkiezingen zullen nog lang in het geheugen gegrift staan. In de lange campagne zijn grenzen verlegd, grenzen die normaal het verschil tussen fictie en werkelijkheid aangeven. De strijd tussen Clinton en Trump heeft iets onwezenlijks. Twists and turns zijn elkaar in ijltempo blijven opvolgen en doen de race van het ene uiterste naar het andere uitslaan.

Bart Kerremans. Beeld Thomas Vanhaute
Bart Kerremans.Beeld Thomas Vanhaute

Meer dan anders lijkt emotie de keuze te sturen voor of tegen een kandidaat. Je zou het - een headline van Le Monde parafraserend - 'l'élection de la colère' kunnen noemen. Deze verkiezingen draaien meer rond afkeer dan rond voorkeur. Kiest Amerika tegen 'een ontspoorde narcist die met moeite van de nucleaire knop is weg te houden'? Of tegen 'een kandidate die zo corrupt is dat ze in de gevangenis thuishoort'?

Beide kandidaten brengen inderdaad hun eigen bagage mee en de neerslag in klassieke en sociale media is verre van fraai gebleken. Opvallend is ook dat weinigen geloven dat deze twee ook daadwerkelijk de problemen kunnen oplossen die de aanleiding vormen voor deze strijd. Er heerst daardoor een soort pessimisme dat deze presidentsverkiezing op lange termijn een verschil kan maken.

Veel Trump-aanhangers willen vooral een krachtig signaal uitsturen. Een president Trump zou in de eerste plaats een signaal zijn tegen een politiek systeem dat doof is gebleken voor de problemen van een belangrijk deel van de bevolking. Problemen die volgen uit globalisering - waar immigratie in meespeelt - en technologische ontwikkelingen. Hier vind je de angstige (veelal blanke) burger die de maatschappij om zich heen ziet veranderen, die zichzelf daarin als verliezer ziet en vreest dat het van hier alleen maar verder bergaf kan gaan. Die angstige burger is boos op alles wat naar establishment ruikt: de partijen, de politieke leiders, de media en het legertje experts dat daarvoor een uitleg heeft of beweert te hebben. De keuze voor een buitenstaander als Trump is de keuze voor een andere aanpak waarvan men niet zeker is of hij echt kan werken maar waarvan de aantrekkelijkheid is dat hij anders is en breekt met iets dat als het gedachtegoed van een intellectuele bovenlaag wordt gezien. Een flinke schop tegen het systeem, kortom.

Ook veel Clinton-aanhangers zullen niet echt geloven dat van die kant grote veranderingen te verwachten vallen of zelfs nog maar de creativiteit om met oplossingen voor de dag te komen. Clinton wordt als een kandidaat van het verleden gezien, een kandidaat die worstelt met het vinden van een juist compromis tussen de verschillende meningen die haar door de opiniepeilers worden voorgelegd. En aan die kant is er ook het gemis: het gemis van een kandidaat zoals Obama of Sanders, die een zaal in vuur en vlam kunnen zetten, die het hart sneller doen slaan, die op zijn minst overtuigend aangeven dat ze voor de oplossingen zullen vechten. Een keuze voor Clinton is vooral een keuze tegen Trump en voor een belangrijk deel ook een ingeslikte frustratie dat het voor Bernie Sanders niet heeft mogen zijn.

De ironie van deze verkiezing is dan ook dat het net de buitenstaanders zijn die er kleur aan hebben gegeven, kleuren waar sommigen van houden en die anderen afschuwelijk vinden, maar wel kleuren. In dit mediatijdperk trekken dit soort kleuren - de hyperbool die daarmee verbonden is - de aandacht, en maken of breken ze kandidaten.

Trump heef dat als geen ander begrepen. Met minimale inzet van financiële middelen, een impulsieve maar ook uitgekiende aanpak van Twitter en een boodschap die van meet af aan provocerend was, wierp hij de media een aas toe waaraan ze niet konden weerstaan.

Straks weten we of het hem in het Witte Huis heeft gebracht. Sowieso zal hij het politieke systeem in brede zin flink door elkaar hebben geschud. Wie het ook wordt, velen zullen voor de spiegel moeten gaan staan: politieke leiders die de ontevredenheid onderschat hebben; media die héél laat doorhadden dat Trump hen met succes voor zijn kar had gespannen; en zogenaamde experts die het allemaal niet hadden zien aankomen, mezelf incluis.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234